Historia opieki paliatywnej

Definicja opieki paliatywnej

Przymiotnik „paliatywny” wywodzi się z łacińskiego słowa „paliatus” – okryty płaszczem. W kontekście medycznym oznacza: „skrywający, łagodzący oznaki choroby”. W języku angielskim „palliate” znaczy: złagodzić, uśmierzyć, ulżyć. Z czasem poza określeniem medycyny paliatywnej wprowadzono pojęcie opieki paliatywnej.

Opieka paliatywna została zdefiniowana w latach 70. XX w. i stała się synonimem wsparcia fizycznego, socjalnego, psychologicznego i duchowego chorych, którym choroba ogranicza normalne życie. Opieka ta jest realizowana przez zespół specjalistów z różnych dziedzin. Opieka paliatywna rozwinęła się wielokierunkowo, ale nadal jest głównie związana z onkologią.

opiekaPaliatywna
Rys historyczny opieki paliatywnej

Ruch miał swój początek w latach 60-tych w Anglii, chociaż korzeniami sięga tradycji średniowiecznej. Wtedy to w różnych krajach Europy istniały tzw. „hospicja”. Najsłynniejsze średniowieczne hospicjum Św. Bernarda znajdowało się na szlaku w Alpach Pennińskich.

Prekursorką nowoczesnego ruchu hospicyjnego była prof. Cicely Saunders, założycielka w 1967 roku Hospicjum św. Krzysztofa w Londynie. Urodziła się ona w bogatej rodzinie mieszczańskiej w Anglii. Kilka lat przepracowała w Hospicjum Św. Józefa w Londynie i zetknąwszy się tam z osamotnieniem i cierpieniem umierających, po ukończeniu studiów medycznych przystąpiła do realizacji celu swojego życia – zbudowania dla nich domu.

W 1947 roku spotkanie z umierającym Żydem polskiego pochodzenia – Dawidem Taśmą i przesłaniem, które otrzymała od niego: “Chcę tylko tego, co jest w twoim umyśle i w twoim sercu”, uświadomiła sobie konieczność zmiany w sposobie traktowania ludzi, których życie zbliża się do kresu. Słowa te stały się mottem opieki hospicyjnej, holistycznie ujmującej wymiary cierpienia człowieka. Hospicjum św. Krzysztofa stało się dla całego świata wzorcowym ośrodkiem opieki nad umierającymi. Połączono w nim doskonałą medycynę z wszechstronną pomocą psychologiczną nad chorymi, ze wspieraniem rodzin chorych oraz szkoleniem kandydatów do tej pracy i z badaniami naukowymi nad udoskonaleniem metod postępowania.

Cicley Sanders Cicley Sanders 1Inicjatywa Cicely Saunders okazała się cenna i potrzebna w sytuacji, gdy wielu ludzi umierało w trudnych warunkach, będąc pozbawionymi właściwej opieki medycznej. Od tego czasu w Europie i na świecie ruch hospicyjny zaczął się rozwijać szybko i dynamicznie.

W Polsce prekursorką w zakresie takiej opieki była Hanna Chrzanowska. W 1981 r. w Krakowie powstało „Towarzystwo Przyjaciół Chorych – Hospicjum”, które przystąpiło do budowy pierwszego w Polsce hospicjum stacjonarnego. W 1991 r. opieka paliatywna / hospicyjna została oficjalnie włączona w struktury służby zdrowia.

Hospitium Pallotinum w Gdańsku było drugim – po krakowskim – ośrodkiem medycyny paliatywnej w Polsce. Działalność tego ośrodka, zapoczątkowana w 1984 r., opierała się na opiece sprawowanej w domu chorego. W 1985 r. powstało trzecie polskie hospicjum: św. Jana Kantego w Poznaniu.

Rozpoczęto wówczas starania o profesjonalne rozwijanie odpowiednich umiejętności, co zaowocowało w Polsce w 1999 r. utworzeniem specjalizacji lekarskiej o nazwie „medycyna paliatywna” i specjalizacji pielęgniarskiej zwanej opieka paliatywną.

Ważne daty w historii opieki paliatywnej

  • 1967r. – Cicely Saunders zakłada i przez wiele lat prowadzi ośrodek opieki dla umierających na nowotwory – Hospicjum św. Krzysztofa w Londynie.
  • 1969r. (1979 w Polsce) – Kubler-Ross publikuje „Rozmowy o śmierci i umieraniu”
  • 1975r. – otwarto ośrodek dziennego pobytu dla nieuleczalnie chorych przy hospicjum św. Łukasza w Sheffield.
  • 1975r. – otwarto Oddział Opieki Paliatywnej w szpitalu królowej Wiktorii w Montrealu.
  • 1986r. – WHO przedstawiła wytyczne zwalczania i leczenia bólu w chorobach nowotworowych (m.in. ból jest tylko jednym z objawów choroby, wprowadzono pojęcie opieki holistycznej).
  • Pielęgniarka Hanna Chrzanowska (1902-1973) – utworzyła Centrum Opieki Domowej w Krakowie, można ją uznać za pioniera ruchu hospicyjnego w Polsce.
  • 12.11.2003r. – Rada Europy uchwaliła rekomendacje dotyczące one organizowania opieki paliatywnej w krajach członkowskich Rady Europy.
  • 1990r. – WHO przygotowała, opracowała i ogłosiła całościowy program opieki paliatywnej.‏ Ustaliła, jakie ma być leczenie bólu w chorobach nowotworowych i potrzeby chorego: psychologiczne, społeczne, duchowe.

Ruch paliatywno-hospicyjny w Polsce

  • 1980 r. – powstało Towarzystwo Przyjaciół Chorych Hospicjum w Krakowie.
  • Drugim ośrodkiem w Polsce było Hospicjum Pallotinum w Gdańsku. Działalność zapoczątkowało w 1984 r.
  • Poznań – 1985 r. – hospicjum św. Jana Kantego.
  • Warszawskie Hospicjum Społeczne 1987 r.
  • Kraków – hospicjum św. Łazarza – 1996 r.
  • 1998 r. – opracowany został “Program rozwoju Opieki Paliatywnej i Hospicyjnej” przez Ministerstwo Zdrowia.
  • 2002 r. – powstało Polskie Towarzystwo Medycyny paliatywnej, zrzeszające specjalistów tej dziedziny medycznej.
  • 2003r. – medycyna paliatywna uzyskała status specjalizacji szczegółowej, konsultantem krajowym została prof. Krystyna de Walden Gałuszko, pełniąca tę funkcję do dzisiaj.

Podsumowaniem rozważań o historii opieki paliatywnej niech będą słowa Cicely Saunders:

Ruch hospicyjny i opieka paliatywna rozpowszechniły się na całym świecie, wśród ludów różnych wyznań, a także tych, którzy nie mają wiary w nic poza codzienną walką z uciążliwościami materialnego świata. Hospicjum pokazało, jak wartości rodzinne i często niewyrażalne pragnienia mogą pojawić się z siłą pod koniec życia. Ludzie pochodzący z różnych kręgów kulturowych i dysponujący różnymi umiejętnościami są w stanie wyjść naprzeciw potrzebom umierającego człowieka z dużą wyobraźnią i wyczuciem.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *