Ołów jako zagrożenie zdrowia

Definicja ołowiu jako pierwiastka

Ołów (Pb) jest pierwiastkiem szeroko stosowanym w technice, a jego światowa produkcja wynosi ok. 4 mln ton rocznie. Światowe zasoby złóż ołowiu szacuje się na 126 mln ton. Kraje bogate w złoża tego surowca to: USA, Australia, Kanada, Meksyk i Peru.

Źródło: michalsmandek.blogspot.com

Źródło: michalsmandek.blogspot.com

Zastosowania ołowiu

Główne zastosowanie ołowiu ma miejsce w produkcji akumulatorów (40% wydobycia), tworzyw sztucznych, przemyśle papierniczym, hutniczym i garbarskim, amunicji, materiałach do lutowania, plomb do plombowania czcionkach drukarskich, minii, glazurze, szkle itp. Stosuje się go również jako ekrany zabezpieczające przed promieniowaniem.

Czytaj dalej

Homeopatia czy lanie wody?

Autorski esej o homeopatii

Najprostsza definicja homeopatii zakłada, że homeopatia jest to metoda leczenia niekonwencjonalnego, która polega na wielokrotnym rozcieńczaniu substancji wyjściowej. Główna założenie (łac. Similia similibus curentur) homeopatii polega na tym, że podobne leczy się podobnym, tak więc najczęściej trucizna, która wywołuje objawy choroby, również potrafi ją wyleczyć. Definicja homeopatii używana przez jej zwolennika Andrzeja Załęskiego jest natomiast następująca: „Homeopatia jest systemem leczniczym informacyjnym i bodźcowym. Dużo mniejsze znaczenie, a czasem żadne, ma ilość podawanego leku [1].” Może ona wydać się szczególnie interesująca, gdy przyjrzymy się dokładniej, jakiej wielkości rozcieńczenia homeopatyczne autor definicji miał na myśli.

Czytaj dalej

Koszty procedur medycznych

Klasyfikacja procedur medycznych

Procedurą medyczną jest taki element procesu diagnostyczno-terapeutycznego, który może stać się przedmiotem obrotu, swoistym towarem zamawianym przez lekarza lub pacjenta, ale finansowanym przez ubezpieczyciela (NFZ).
Punktem odniesienia w procesie sporządzania wykazów badań i zabiegów wykonywanych w każdym zakładzie opieki zdrowotnej jest Międzynarodowa Klasyfikacja Procedur Medycznych – ICD-9-CM.

Koszty procedur medycznych

Źródło: www.medical-billing.com

Składowe kosztu realizacji świadczenia medycznego

Koszt realizacji świadczenia powinien składać się z następujących elementów:

  • kosztów procedur medycznych,
  • kosztów leków (produktów leczniczych),
  • kosztów pobytu w oddziale,
  • kosztów świadczeń towarzyszących.

Dopiero zsumowane koszty w/w elementów określają pełen koszt leczenia pojedynczego pacjenta czy przypadku chorobowego. Każda z wymienionych składowych jest równie istotna dla prawidłowego oszacowania kosztu postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w poszczególnych przypadkach chorobowych, jednakże analizy kosztów leczenia pacjentów z określoną jednostką chorobową w danym oddziale wykazują, że elementami najbardziej różnicującymi są właśnie wykonane procedury zabiegowe oraz zastosowana farmakoterapia (przy założeniu zbliżonej długości pobytu). Kalkulacja kosztów wytworzenia poszczególnych procedur medycznych (świadczeń zdrowotnych) wymaga prowadzenia rachunku kosztów zorientowanego na ten proces.

Kalkulacja kosztów procedur medycznych

Kalkulacja kosztów wytworzenia poszczególnych produktów wymaga wydzielenia miejsc świadczących usługi:

  1. w ośrodkach kosztów działalności podstawowej będących oddziałami szpitalnymi – osobodzień lub pacjent z przypisanymi na jego rzecz lekami i procedurami medycznymi,
  2. w ośrodkach kosztów działalności podstawowej innych niż oddziały szpitalne – procedury medyczne (dotyczy to poradni, laboratoriów, pracowni diagnostycznych, bloków operacyjnych).

Podział na miejsca powstawania kosztów powinien uwzględniać kryterium homogeniczości (jednorodności z punktu widzenia funkcji, jak i kosztów) usług świadczonych przez poszczególne komórki.

Przyjęcie kryterium homogeniczości procedur w ośrodku kosztów w procesie wyodrębniania ośrodków kosztów powoduje „pogłębienie” struktury organizacyjnej. Jest to szczególnie ważne w sytuacji, gdy oddział szpitalny (czasem kilka oddziałów), pracownia diagnostyczna i np. poradnia znajdują się w strukturze organizacyjnej jednej kliniki, której koszty nie były do tej pory rozdzielane pomiędzy te miejsca.

Istnieje obowiązek sporządzenia wykazu procedur wykonywanych w każdym ośrodku kosztów działalności podstawowej innym niż oddział szpitalny (pracownie diagnostyczne, blok operacyjny, poradnie itp.). W przypadku, gdy dana procedura wykonywana jest na różne sposoby, każdy z nich powinien zostać odrębnie opisany i wyceniony. Może się jednak zdarzyć, że w zakładowym klasyfikatorze nie ma rozróżnienia co do sposobów wykonania i dana procedura posiada tylko jeden właściwy kod. W takich przypadkach należy stworzyć odmianę głównego numeru procedury poprzez rozszerzenie jej. Należy jednak pamiętać, że jest to działanie mające sens tylko wtedy, kiedy istnieje uzasadnienie medyczne lub ekonomiczne, aby dokonać takiego rozróżnienia.

Zastosowanie odmiennego sposobu (technologii) przeprowadzenia danej procedury wiąże się, rzecz jasna, z użyciem innych materiałów i sprzętu medycznego, innym czasem pracy, a często wykorzystaniem innej aparatury, czyli innym poziomem wykorzystania zasobów.

Specyfika realizacji świadczeń opieki zdrowotnej wymaga zastosowania podejścia uwzględniającego zarówno duże zróżnicowanie produktów wytwarzanych w zakładach opieki zdrowotnej, jak i odmienny sposób realizacji badań i zabiegów, a co za tym idzie użytych materiałów, sprzętu, specjalistycznej aparatury medycznej i nakładów pracy personelu medycznego.

Zakłady opieki zdrowotnej powinny stosować możliwie jednolite zasady ewidencjonowania i rozliczania kosztów. W przeciwnym razie znaczny rozrzut przeciętnych kosztów wytworzenia świadczenia zdrowotnego, w połączeniu z niską liczebnością próby (mała liczba zakładów i wynikające z tego słabe obsadzenie klas) uniemożliwi uzyskanie wiarygodnych oszacowań.

Zachowanie jednorodności procedur w ramach ośrodków kosztów jest warunkiem niezbędnym dla prawidłowego oszacowania kosztów jednostkowych poszczególnych nośników kosztów. Praktyka pokazuje, że nieprzestrzeganie tej zasady odbija się w sposób istotny na jakości przeprowadzonych kalkulacji, a w konsekwencji uniemożliwia porównanie kosztów świadczeń opieki zdrowotnej realizowanych w różnych zakładach opieki zdrowotnej.

Ośrodki kosztów w kalkulacji

Ośrodki kosztów wykonujące procedury medyczne mają obowiązek prowadzić ewidencję ich wykonań. Jest to bardzo istotny element rachunku kosztów procedur medycznych. Z jednej strony informacja ilościowa jest niezbędna w procesie rozliczania kosztu wytworzenia poszczególnych badań i zabiegów, z drugiej strony prowadzenie ewidencji procedur medycznych pozwala na ustalenie rzeczywistego zakresu działalności diagnostycznej czy terapeutycznej danego ośrodka kosztów (pracowni diagnostycznej, laboratorium, bloku operacyjnego itp.).

Ewidencja działalności ośrodków kosztów

Ewidencja wykonanych badań czy zabiegów powinna odnosić się do istotnych, z punktu widzenia rachunku kosztów, okresów rozliczeniowych. Dla potrzeb pilotażu jest niezbędne, aby rejestracja wykonań prowadzona była w okresach miesięcznych oraz narastająco.

Ewidencja powinna obejmować wszystkie pozycje znajdujące się na wykazach poszczególnych ośrodków kosztów. Zakres takich wykazów powinien być uzgodniony z wykonawcami usług medycznych i stanowić podstawę rejestracji wykonań. Lista procedur medycznych powinna odzwierciedlać w sposób wyczerpujący całokształt działalności danego ośrodka, oznacza to, że wszystkie czynności medyczne powinny zostać nazwane i zakodowane zgodnie z Klasyfikacją ICD-9CM, zaś fakt ich każdorazowego wykonania musi zostać odnotowany w ewidencji. Obowiązek rejestrowania wystąpień poszczególnych badań i zabiegów leży po stronie wykonawców usług medycznych.

Metoda kalkulacji kosztów procedur medycznych

Technologia wykonania procedur medycznych powinna odnosić się do badań czy zabiegów jako czynności typowych i powtarzalnych tak, aby zakład opieki zdrowotnej mógł oszacować uśrednione koszty wystandaryzowanych wykonywanych u niego procedur medycznych.

Metoda kalkulacji kosztów jednostkowych badań i zabiegów polega na podzieleniu, w sposób wyczerpujący, całkowitych kosztów funkcjonowania danego ośrodka kosztów (poniesionych w przyjętym okresie rozliczeniowym) pomiędzy wszystkie procedury medyczne umieszczone na liście tego ośrodka. Podziału tego należy dokonać za pomocą skali punktowej opartej na kosztach normatywnych bezpośrednich. Skala punktowa przedstawia relację kosztową zachodzącą pomiędzy wszystkimi procedurami wykonywanymi w danym ośrodku kosztów.

Koszty normatywne procedur medycznych

Koszty normatywne bezpośrednie nazwane są w rozporządzeniu również liczbą jednostek kalkulacyjnych i spełniają rolę klucza podziałowego. Rozliczenie kosztów danego ośrodka pomiędzy wszystkie procedury w nim wykonywane odbywa się zgodnie z algorytmem podanym w rozporządzeniu.

Dane niezbędne do tego rozliczenia to:

  • koszty normatywne bezpośrednie każdej procedury znajdującej się na liście MPK – miejsca powstawania kosztów,
  • liczba wystąpień poszczególnych procedur w okresie rozliczeniowym (ewidencja),
  • koszt całkowity (bez kosztów ogólnego zarządu) poniesiony przez dane MPK w okresie rozliczeniowym.

Obliczenie jednostkowego kosztu procedury medycznej

Yi – koszt całkowity i-tej procedury,
n – liczba rodzajów procedur w ośrodku kosztów,
Lk – liczba wykonanych k-tych procedur,
KMbt – łączny koszt materiałów bezpośrednich w ośrodku kosztów w danym przedziale czasu,
KRbt – łączny koszt płac bezpośrednich ośrodka kosztów w danym przedziale czasu,
KPbt – łączny koszt pozostały ośrodka kosztów w danym przedziale czasu (zarówno zaewidencjonowanych w ośrodku kosztów, jak i na niego alokowanych z innych ośrodków kosztów),
PMbk – koszt normatywny materiałów bezpośrednich k-tej procedury,
PRbk – koszt normatywny robocizny bezpośredniej k-tej procedury,
PMbi – koszt normatywny materiałów bezpośrednich i-tej procedury,
PRbi – koszt normatywny robocizny bezpośredniej i-tej procedury.

Powszechnie spotykane problemy przy kalkulacji kosztów procedur medycznych

Sprzęt jednorazowy – problemy ze sprzętem medycznym, który według powszechnych standardów powinien być jednorazowy, ale jest używany wielokrotnie np. lateksowe rękawiczki.

Czas procedury a czas pracy personelupracochłonność poszczególnych procedur określona jest czasem ich trwania. Opisując badanie lub zabieg, odnosimy się do czasu bezpośrednio poświęconego na jego wykonanie, uwzględniając wszystkie jego etapy: przygotowanie, przeprowadzenie, opracowanie (wydanie, przekazanie) wyników. Czas nominalny osób zatrudnionych w danym ośrodku nie jest w 100% poświęcony na wykonywanie badań czy zabiegów. Często jednak personel medyczny, podając liczbę minut lub godzin pracy bezpośrednio związanych z przeprowadzeniem procedury, dokonuje zawyżenia tych wartości.

Powody takiego działania są następujące: strach przed wykazaniem niewłaściwej organizacji czasu pracy w danej jednostce, przerost zatrudnienia w stosunku do rozmiarów aktywności, konieczność świadczenia gotowości przy niewielkiej liczbie wykonywanych procedur, trudności w określeniu czasu pracy w odniesieniu do procedur, których sposób przeprowadzenia wymaga podziału na etapy, niezrozumienie różnicy pomiędzy czasem trwania procedury a czasem pracy osób ją wykonujących, trudności w określeniu czasu poświęconego na przeprowadzenie danej procedury w sytuacji, gdy wykonywane są jednocześnie różne czynności medyczne.

Materiały i sprzęt nie biorą bezpośredniego udziału w procesie świadczenia usług medycznych np. materiały piśmienne i biurowe, środki czystościowe, części zużywalne do sprzętu komputerowego, wyposażenie pomieszczeń itd., a spośród kosztów osobowych dodatkowo skalkulować należy koszty pośrednie – wynagrodzenia personelu pomocniczego, sekretarek medycznych, osób sprzątających itp.

Koszt tych elementów jest kosztem funkcjonowania danego ośrodka i rozliczony zostaje pomiędzy wszystkie wykonane w tym ośrodku procedury. W związku z powyższym, elementy tego typu nie powinny znaleźć się w opisie procedury, ponieważ nie są z medycznego punktu widzenia niezbędne, są natomiast związane z miejscem wykonywania usług medycznych, zapewniając mu możliwość funkcjonowania.

Praktyka pokazuje jednak, że gospodarka materiałowa w dużej części zakładów opieki zdrowotnej prowadzona jest w sposób niedoskonały. Często pod tym samym indeksem zapisywane są różne rodzaje materiałów czy sprzętu medycznego lub dla tych samych rzeczy tworzy się nowe indeksy przy kolejnych dostawach.

Innym problemem jest posługiwanie się różnym nazewnictwem, dotyczącym zwłaszcza sprzętu medycznego przez personel medyczny, służby księgowe, magazyniera i dostawców. W toku opisu technologii wykonania procedur medycznych należy zadbać o możliwie precyzyjne ustalenie następujących danych o materiałach zużywalnych i sprzęcie medycznym:

  • nazwa jednoznaczna dla użytkownika, magazyniera i służb księgowych,
  • typ, rodzaj i firma produkująca,
  • rodzaj opakowania – określenie jego zawartości w przyjętych jednostkach miary,
  • jednostka miary.

Konieczna jest okresowa analiza wydruków pobrań magazynowych pod kątem prawidłowego przypisania ośrodkom koszów. W przypadku nieprawidłowości w rozchodach materiałów należy wykonać odpowiednie korekty, a także zobowiązać osoby odpowiedzialne (w poszczególnych ośrodkach) za wystawianie dokumentów źródłowych (zapotrzebowań magazynowych) do przestrzegania zasady oznaczania tych dokumentów kodem odpowiedniego ośrodka kosztów.

Materiały i sprzęt pochodzące z darów oraz dawnych zapasów – dary należy wycenić, a ich koszt uwzględnić zarówno w kosztach procedur, jak i ośrodka kosztów. W sytuacji, w których firmy handlujące aparaturą medyczną dostarczają wraz z zakupionym aparatem materiały zużywalne czy odczynniki, nie pobierając za nie pieniędzy, materiały należy wycenić po aktualnych cenach. W przypadku materiałów pochodzących z zapasów zgromadzonych przed wielu lat sposób postępowania jest taki sam.

Koszty pracy ludzkiej – koszty osobowe wyliczamy, podstawiając średni koszt godziny pracy osoby z danej grupy zawodowej i mnożąc go przez czas trwania procedury wyrażony w przyjętej jednostce miary. Stawka wynagrodzenia (godzinowa) jest wielkością brutto, która powinna także uwzględniać wypłacane dodatkowe wynagrodzenie roczne (tzw. trzynastka) oraz rezerwy na świadczenia emerytalno-rentowe, na odprawy i odszkodowania, na ekwiwalenty za niewykorzystane urlopy oraz na nagrody jubileuszowe, uśrednioną w ramach ustalonej grupy zawodowo-płacowej na poziomie danego ośrodka kosztów.

Błędem jest nieprawidłowe przypisywanie kosztów pracy ludzkiej np. bardzo często zdarza się, że wszystkie wynagrodzenia chirurgów księgowane są w koszty oddziału chirurgii, w związku z czym nie ma ich na bloku operacyjnym – taka sytuacja powoduje niedoszacowanie kosztów operacji.

Kalkulacja kosztów procedur wymagających użycia szczególnie drogich materiałów lub sprzętu – analizując technologię wykonania niektórych badań czy zabiegów zauważamy, że powodem zróżnicowania ich kosztów normatywnych jest konkretny materiał lub sprzęt medyczny, a pozostałe elementy tych procedur pozostają na zbliżonym poziomie. Przykładem może być zastosowanie kontrastu w badaniach. Jeżeli kontrast zostanie włączony w koszty normatywne badań, to po rozliczeniu kosztów pracowni zauważymy, że badania z kontrastem „ściągnęły” na siebie zbyt dużą część łącznych kosztów tego ośrodka. Koszt wytworzenia badań wykonanych z użyciem kontrastu będzie przewyższał koszt badań bez kontrastu bardziej niż wynikałoby to z poniesionych nakładów. Rozwiązaniem tego problemu może być „wyjęcie” środka cieniującego z kosztów normatywnych i dodanie jego kosztu dopiero po rozliczeniu wszystkich badań.

Koszty remontów i wymiany części aparatów i urządzeń – remonty, wymiana okien czy c.o. mają podnieść standard danego miejsca przynajmniej na kilka lat. Z tego względu koszty remontów nie powinny wchodzić w koszty tylko tego okresu, w którym zostały poniesione, ale należy rozliczyć je w czasie, przez odpowiednie zwiększenie odpisów amortyzacyjnych, gdy koszt remontu spowodował aktualizację wartości środka trwałego lub poprzez dopisywanie do kosztów bieżącego okresu części poniesionych kosztów remontu. Koszt wymiany części aparatury medycznej lub innych urządzeń również powinien być rozliczony w czasie. Dotyczy to jedynie bardzo kosztownych napraw, wykonywanych rzadziej niż wynosi okres rozliczeniowy. Czas funkcjonowania wymienionych części może być określony przez producenta aparatów lub użytkownika na podstawie dotychczasowej praktyki.

Koszty alokowane z innych ośrodków kosztów na ośrodki, w których wykonywane są procedury medyczne – są to przede wszystkim koszty sterylizacji (liczba wysterylizowanych pakietów lub puszek), koszty działu transportu (liczba przejechanych kilometrów), koszty energii zużytej przez poszczególne ośrodki powinny być kosztem bezpośrednim, ale ze względu na brak liczników należy potraktować je jak koszty pośrednie i rozdzielić za pomocą ustalonego klucza podziałowego (dla energii elektrycznej może to być moc znamionowa zainstalowanych urządzeń, a dla energii cieplnej np. m2 powierzchni danego ośrodka lub liczba żeberek zainstalowanych grzejników).

Koszty ogólnego zarządu – koszty związane z utrzymaniem komórek organizacyjnych i stanowisk pracy spełniających funkcje administracyjne, np.: sekretariat, kadry, radca prawny, dział administracyjno-gospodarczy, techniczno-eksploatacyjny, księgowości, dział ekonomiczny, magazyn, ochrona, konserwacja oraz inne komórki wykonujące czynności o charakterze administracyjno-gospodarczym. Koszty ogólnego zarządu związane z funkcjonowaniem zakładu opieki zdrowotnej jako całości powinny być doliczane do kosztu wytworzenia procedur.

Różnice między kosztami normatywnymi a kosztami wytworzenia procedur medycznych

Niekiedy zdarza się, że po rozliczeniu zauważamy różnicę między kosztami normatywnymi a kosztami wytworzenia procedur. W takich przypadkach niezbędna jest analiza następujących informacji:

  • poziom i struktura kosztów łącznych ośrodka kosztów według ewidencji księgowej,
  • łączne koszty materiałowe wynikające z normatywów wykonania procedur (suma iloczynów normatywnego kosztu materiałowego procedur przez liczbę wykonań),
  • łączne koszty pracy wynikające z normatywów wykonania procedur,
  • wydruki pobrań magazynowych za okres rozliczeniowy dla danego ośrodka i pozostałych z tej samej struktury organizacyjnej,
  • opisy technologii wykonania procedur,
  • lista procedur i ich ewidencja z danego okresu rozliczeniowego.

Rozróżniamy 2 sytuacje, kiedy porównanie kosztów normatywnych i kosztów wytworzenia może budzić niepokój.

Koszty normatywne są większe od kosztów wytworzenia:
W opisach procedur uwzględniono materiały lub sprzęt według standardów światowych, a rzeczywiste ich zużywcie jest inne – to samo może dotyczyć pracy ludzkiej.
Ośrodek korzysta w długich okresach z zapasów, nie ma pobrań magazynowych – zaniżone zostają wówczas koszty materiałowe.
W kosztach normatywnych uwzględniono materiały z darów (ich cenę), ale nie dopisano kosztów zużycia tych materiałów do ośrodka kosztów.
W oszacowaniu kosztów normatywnych wpisano błędną cenę odnoszącą się do innej niż przyjęta jednostki miary.
Dokonano „przekłamania” w ilości zużywanych materiałów, sprzętu czy pracy ludzkiej.
Koszty przerzucane są na konto innego ośrodka (w ramach jednostki organizacyjnej).

Koszty wytworzenia procedur wielokrotnie przewyższają koszty normatywne:
Zawyżone zostały koszty ośrodka – źle adresowane są pobrania materiałów, amortyzacja aparatury, źle przypisany personel.
Błędnie podstawiono ceny elementów procedury.
Brak w opisach procedur wszystkich materiałów.
Przerost zatrudnienia w stosunku do rozmiarów aktywności ośrodka (lista procedur i częstość wystąpień).
Bardzo mała liczba wykonań procedur z powodu np. długotrwałej awarii aparatu lub zmiennych sezonowych (koszty stałe poniesione przez ośrodek tak, jak w innych okresach).
Brak aktualizacji technologii wykonania procedur w przypadku istotnych zmian.

Jak często należy dokonywać aktualizacji kosztów wykonania procedur?

W zależności od potrzeb. Duży wpływ na modyfikacje kosztów mają nierównomierne pobrania materiałów z magazynu, sezonowość w zakresie ilości i rodzajów wykonywanych badań i zabiegów. Właściwe wydaje się rozliczanie kosztów procedur w dłuższych okresach. Rozliczanie w okresach kwartalnych, półrocznych czy rocznych ma tę zaletę, że pozwala uniknąć zmienności kosztów jednostkowych uwarunkowanej okresowymi zmianami w kosztach łącznych ośrodka kosztów oraz aktywności wykonawców usług medycznych.

Systemy wynagradzania personelu medycznego

Identyfikacja personelu medycznego

Do grupy tej zaliczono osoby wykonujące te zawody, które występują w badaniach statystycznych oraz regulacjach prawnych jako zawody medyczne. Są to lekarze, dentyści, pielęgniarki, położne, farmaceuci i diagnostycy laboratoryjni. Ich wspólną cechą, poza związaniem z ochroną zdrowia, jest uregulowanie ustawowe statusu zawodowego. Istnieje też kilka grup zawodowych, które są mniej ściśle kojarzone z ochroną zdrowia, np. psycholodzy czy dietetycy. W każdym z tych przypadków możliwe i powszechne jest wykonywanie tych zawodów poza sektorem ochrony zdrowia.

Personel Medyczny

Źródło: http://medikar.pl/pl,index,klinika,kadra_medyczna

Powyższe wymaga stworzenia i utrzymania systemu wynagrodzeń, będącego pochodną wypracowanej polityki płacowej. Koszty płacowe mogą stanowić nawet do 70% kosztów całkowitych, co powoduje, że myślenie o wynagrodzeniu powinno być integralną częścią strategii sektora medycznego.

Wynagrodzenie pracownika

Stanowi ono finansowy ekwiwalent za świadczoną przez niego pracę, tym samym jest ważną częścią stosunków pomiędzy organizacją a jej kadrami.

System wynagrodzeń

  1. Pozwala organizacji jednoczyć nie zawsze zbieżne cele pracowników i samej jednostki.
  2. Zakłada stosowanie pensji zasadniczej oraz zespołu różnorodnych bodźców, np.:
  • premii,
  • prowizji,
  • dodatkowych urlopów,
  • indywidualnych ubezpieczeń,
  • specjalnych warunków pracy itp..

Części składowe systemu wynagrodzeń

Każda organizacja powinna opierać swoją politykę wynagradzania na 3 zależnościach:

  • koniunktury gospodarczej;
  • warunków w danym sektorze rynku pracy;
  • rzeczywistej podaży pracowników i poytu na nich.

Silna presja na podwyżki wynagrodzenia oraz wysokie obciążenia fiskalne (podatki, składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe) sprawiły, że w miejsce zatrudnienia etatowego zaczęto zatrudniać personel medyczny, szczególnie lekarzy, w oparciu o umowy cywilno-prawne.

Wynagrodzenia w sektorze prywatnym są na ogół elastyczne, natomiast w sektorze publicznym są powiązane z odpowiednimi siatkami płac.

BIBLIOGRAFIA:

  1. Główny Urząd Statystyczny, „Podstawowe Dane z Zakresu Ochrony Zdrowia w 2009r.”, Warszawa 2010 http://www.stat.gov.pl/gus/5840_1899_PLK_HTML.html
  2. Naczelna Izba Lekarska, http://www.nil.org.pl/
  3. „Zarządzanie w opiece zdrowotnej. Nowe wyzwania.” Pod red. M. Kautscha. Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2010

Ocena potrzeb zdrowotnych pacjenta

Potrzeba zdrowotna

Według Culyer’a potrzeba opieki zdrowotnej jest „minimalną ilością zasobów, która jest niezbędna do tego, aby wyczerpały się zdolności jednostki do odniesienia korzyści ze świadczeń jej oferowanych”. Podobną definicję zaproponował Williams, mówiąc, że „potrzeba zdrowotna jest zdolnością odnoszenia korzyści z zastosowania dostępnych procedur medycznych przez osobę, wobec której działania zdrowotne mają być podjęte”.

Z tych definicji wynika, że określenie potrzeby zdrowotnej wymaga nie tylko wskazania możliwości jej zaspokojenia, lecz także jednoczesnego określenia zdolności danej osoby do korzystania ze świadczeń medycznych. Najogólniejsza definicja potrzeb zdrowotnych mówi, że są to takie odchylenia w stanie zdrowia pacjenta lub jego środowiska, kiedy trzeba podjąć niezbędne kroki, aby nie dopuścić do negatywnych dla zdrowia skutków.

Pacjent

Źródło: http:://prawa-pacjenta.wieszjak.polki.pl

Pojęcie potrzeb zdrowotnych jest interpretowane różnie, w zależności od punktu z jakiego ten problem rozpatruje obserwator.

Rodzaje potrzeb zdrowotnych

Z punktu widzenia relacji pracownik systemu ochrony zdrowia– pacjent dzielimy potrzeby na:

  • wyrażone – są to potrzeby, z którymi pacjent zgłasza się samorzutnie,
  • niewyrażone – czyli te potrzeby, które mogą być ujawnione za pomocą badań pogłębionych.

Z kolei potrzeby niewyrażone można podzielić na potrzeby:

  • uświadomione – takie, z których istnienia człowiek zdaje sobie sprawę, lecz z różnych przyczyn ich nie zgłasza,
  • nieuświadomione – takie, które nie są zgłaszane dlatego, że człowiek nie zdaje sobie sprawy z ich istnienia.

Potrzeby zdrowotne obrazowane są za pomocą teorii góry lodowej, która mówi, że około 20% realnych potrzeb społeczeństwa to potrzeby wyrażone, utożsamiane z wierzchołkiem tej góry, pozostałe 80% to potrzeby niewyrażone, ukryte przed bezpośrednim oglądem, tak jak podwodna część góry lodowej. Pojęcie potrzeb zdrowotnych odnoszone jest do uwarunkowań stanu zdrowia. Wiązane jest najczęściej z działaniem opieki zdrowotnej, a sformułowania „potrzeby zdrowotne” używa się w odniesieniu do zapotrzebowania ludzi na opiekę zdrowotną. Jest to wąskie ujęcie potrzeb zdrowotnych, jednak pozwala mówić o potrzebach zdrowotnych, jako o :

  1. czynniku motywującym do podejmowania określonych zachowań zdrowotnych;
  2. czynniku uzasadniającym podjęcie działań wobec określonego pacjenta;
  3. kryterium decydującym o alokacji środków na opiekę zdrowotna;
  4. kryterium oceny racjonalności i zasadności celów realizowanych przez służbie zdrowia.

Patrząc na potrzeby zdrowotne z organizacyjnego i ekonomicznego punktu widzenia zakładamy, że stanowią one ilość świadczeń, która powinna być dostarczona (niezależnie od popytu).

Wśród potrzeb zdrowotnych wyróżniamy:

  • potrzeby rzeczywiste (nazywane również obiektywnymi), które szacujemy na podstawie danych epidemiologicznych i demograficznych dotyczących interesującej nas populacji,
  • potrzeby wyrażone rozumiane jako oczekiwania indywidualne i społeczne, kształtujące popyt, które ocenić można np. metodami ankietowymi,
  • potrzeby zrealizowane (zaspokojone) czyli takie, które zostały wykonane przez system ochrony zdrowia.

Podział potrzeb według Bradshawa:

  • normatywne, czyli uznane za potrzeby przez ekspertów,
  • odczuwane, definiowane przez jednostkę,
  • wyrażone, kiedy odczuwanie potrzeby doprowadza do podjęcia działań w celu jej zaspokojenia.

Rozpoznanie rzeczywistych potrzeb zdrowotnych społeczeństwa obejmuje analizę struktury demograficznej społeczeństwa, analizę danych dotyczących stanu zdrowia poszczególnych grup ludności, ocenę wyników badań makrospołecznych dotyczących stanu zdrowia i ewentualnie – badania empiryczne (np. badania weryfikujące samoocenę stanu zdrowia).

Ocena zasobów systemu ochrony zdrowia

Ocena zasobów ludzkich: struktura zatrudnienia pracowników ochrony zdrowia wg zawodów i specjalności, wykształcenia, sektora i miejsca pracy (nadwyżki i niedobory kadry każdego szczebla).

Ocena zasobów materialnych: wyposażenie placówek służby zdrowia, stan i rozmieszczenie placówek (warunki korzystania i udzielania usług zdrowotnych w istniejącej bazie).

Analiza i ocena sprawności działającego systemu opieki zdrowotnej

  • ocena struktury organizacyjnej i dostępności placówek podstawowej opieki zdrowotnej specjalistycznych, szpitali, klinik i sanatoriów,
  • ocena systemu przepływu pacjentów między placówkami poszczególnych szczebli,
  • analiza systemu przekazywania danych,
  • analiza ekonomiczna istniejącego systemu,
  • ocena działania systemów towarzyszących (np. ratownictwo medyczne)

Ocena poziomu jakości świadczeń zdrowotnych

  • ocena zakresu dostępności świadczeń zdrowotnych w porównaniu do ich dostępności w innych krajach (koszyk świadczeń zdrowotnych),
  • ocena okresu oczekiwania na świadczenia zdrowotne,
  • ocena społecznych nakładów na ochronę zdrowia (udział wydatków na ochronę zdrowia w  PKB; skala wydatków ponoszonych bezpośrednio przez ludność z dochodów własnych),
  • ocena skuteczności systemu finansowania ochrony zdrowia,
  • analiza relacji między nakładami (wydatkami) a efektami (korzyściami).

Metody pomiaru i oceny stanu zdrowia ludności

Do pomiaru stanu zdrowia używa się przede wszystkim tzw. wskaźników negatywnych, tzn. świadczących o występowaniu choroby, a nie stanu zdrowia. Wśród wskaźników stanu zdrowia znajdujemy takie, które świadczą o stanie zdrowia i takie, które pokazują, jak przebiega proces zmian w stanie zdrowia społeczeństwa (np. chorobowość i zachorowalność).

Wskaźniki zdrowia społeczeństwa

Wskaźniki jawne – zachorowalność, chorobowość, umieralność, śmiertelność itp.

Wskaźniki ukryte – odnoszą się do odległych w czasie i trudnych obecnie do określenia długookresowych konsekwencji niektórych schorzeń, np. AIDS, WZW, choroby nowotworowe.

Wskaźniki pokazują skalę problemów zdrowotnych i z tej racji mogą być traktowane jako ważna przesłanka planowania działań w zakresie polityki zdrowotnej. Niektóre wskaźniki zdrowia (śmiertelność noworodków, przeciętne trwanie życia) są jednocześnie wskaźnikami dobrobytu społecznego.

Brak jest jednego, uniwersalnego wskaźnika zdrowia, który zawierałby syntetyczną, porównywalna miarę zdrowia i nadawał się do wykorzystania w stosunku do poszczególnych grup społecznych, całego społeczeństwa oraz do porównań międzynarodowych.

Wskaźniki mają charakter obiektywny (informują o częstości występowania określonych zjawisk) lub subiektywny (np. samoocena stanu zdrowia, wpływ zdrowia na aktywność zawodową).

Wskaźniki bezpośrednie:
Pozytywne – przedstawiające wielkości wybranych cech antropometrycznych – wzrost, relacja masy ciała do wzrostu itp. – i przeciętne dalsze trwanie życia.
Negatywne – biomedyczne mierniki chorób i zgonów.

Wskaźniki pośrednie – charakteryzują szeroko pojęte środowisko życia ludności i zachowania oraz funkcjonowanie służby zdrowia.

Najczęściej używane wskaźniki zdrowia:

  • zachorowalność (zapadalność);
  • chorobowość;
  • umieralność noworodków i niemowląt;
  • śmiertelność;

Narzędzia oceny potrzeb zdrowotnych

Przy ocenie potrzeb zdrowotnych klasycznie wykorzystywać należy 3 metody:

  • epidemiologiczną;
  • porównawczą;
  • korporacyjną.

Metoda epidemiologiczna

  • Określenie potrzeb zdrowotnych implikuje potrzebę wykorzystywania metod epidemiologicznych.
  • Ocena dotyczy efektywności, kosztów i celów medycznych.
  • Metoda epidemiologiczna obejmuje badania dotyczące zapadalności, chorobowości, i finansowej efektywności podejmowanych działań, które dla osób planujących usługi medyczne stają się coraz ważniejszym warsztatem pracy.

Metoda porównawcza

Znaczenie metody porównawczej dobrze demonstruje przykład oceny zapotrzebowania na leczenia nerkozastępcze w schyłkowej niewydolności nerek. W krajach wysoko rozwiniętych notowany wzrost leczenia metodą dializ i przeszczepu nerki zbliżył się do aktualnego zapotrzebowania na te metody leczenia. Potrzebę zwiększenia nerkozastępczego sugerowały zarówno porównawcze, jak i epidemiologiczne badania, jak np. badania dotyczące częstości występowania schyłkowej fazy niewydolności nerek czy też badania efektywności leczenia tymi metodami.

Badania porównawcze nie dają jednak jednoznacznej odpowiedzi na pytania dotyczące finansowej efektywności leczenia i są mniej przydatne w ocenie wyboru skuteczniejszych metod leczenia niewydolności nerek. Koszty leczenia i ich efektywność w tym przypadku warunkują ustanowienie priorytetowych metod leczenia. Metody leczenia mogą jednak wzbudzać kluczowe pytania i przyczyniać się do wnikliwej oceny ustalonych priorytetów.

Metoda korporacyjna

Metoda korporacyjna obejmuje pozyskiwanie informacji i opinii dotyczących usług w służbie zdrowia i zapotrzebowania na te usługi. Wartościowe informacje często są uzyskiwane ze zróżnicowanych źródeł, w szczególności zaś od personelu służb zajmujących się nabywaniem usług zdrowotnych, pracowników oddziałów klinicznych i lekarzy podstawowej opieki medycznej. Podejście korporacyjne jest szczególnie ważne w uwzględnieniu warunków lokalnych. Dzięki takiemu podejściu można zbadać:

  1. szczególne, wyjątkowe potrzeby lokalne,
  2. prawidłowość funkcjonowania systemu pomocy zdrowotnej na poziomie podstawowej i specjalistycznej opieki zdrowotnej,
  3. różnice pomiędzy istniejącymi usługami a zapotrzebowaniem na usługi (w oparciu o istniejące standardy bądź o typowe oczekiwania pacjentów),
  4. miejscowe interesy mogące wiązać ustalone priorytety ze szczególnymi usługami bądź  instytucjami.

Bibliografia

  1. http://bazaprogramow.zdrowiedlapomorzan.pl/public_html/upload/Potrzeby%20zdrowotne.pdf
  2. http://pml.strefa.pl/ePUBLI/137/10.pdf
  3. httpakson.sgh.waw.pl/forum/
  4. www.sgh.waw.pl/instytuty/igs-kes/
  5. www.bpz.gov.pl/old/file/szac.pdf

Wybrane modele opieki geriatrycznej

Potrzeba tworzenia opieki geriatrycznej

Starzenie się społeczeństw jest poważnym problemem dotyczącym zarówno państw wysoko rozwiniętych, jak i rozwijających się. W Polsce w 1995 roku ludzie w wieku 65 lat i powyżej tego wieku stanowili 11,2% całej populacji. Odsetek ten rośnie i według prognozy na rok 2020 ma osiągnąć wartość 16%. Rodzi to poważne konsekwencje, m.in. w postaci wzrostu kosztów opieki zdrowotnej.

Źródło: www.yaacool-uroda.pl

Źródło: www.yaacool-uroda.pl

Wobec znacznego wydłużenia życia ludzkiego celem polityki zdrowotnej jest poprawa jakości życia ludzi starszych, czyli spowodowanie, aby mogli oni jak najdłużej funkcjonować w miarę samodzielnie we własnym środowisku.

W wielu krajach są podejmowane próby zbudowania skutecznego modelu opieki geriatrycznej, który spełniałby kryteria: ciągłości, kompleksowości i dostępności. Taki model, dzięki wczesnemu wykrywaniu schorzeń, pozwoliłby na skuteczne zapobieganie hospitalizacji i instytucjonalizacji opieki nad ludźmi starymi, a tym samym – umożliwiłby istotne oszczędności.

Istnieje już wiele różnych modeli opieki, wśród których na szczególną uwagę zasługują:

  • dzienny szpital geriatryczny (np. Wielka Brytania),
  • hospitalizacja domowa (np. Szwecja),
  • program kompleksowej opieki dla ludzi w wieku podeszłym (PACE),
  • ośrodki opieki przejściowej (TCC).

Dwa ostatnie wykorzystywane są obecnie jedynie w USA.

Dzienny szpital geriatryczny

Dzienny szpital geriatryczny jest częścią Narodowej Służby Zdrowia (NHS) i świadczy przede wszystkim opiekę medyczną w postaci konsultacji lekarskich, zabiegów pielęgnacyjnych, rehabilitacji, terapii zajęciowej, logopedii itp. Poza tym zapewnia pacjentom transport i posiłki. Zwykle funkcjonuje na bazie szpitala ogólnego, a jego zasadniczym zadaniem jest przyspieszenie wypisu starszych pacjentów ze szpitala.

Najczęstszą przyczyną przyjęcia do dziennego szpitala geriatrycznego (DSG) jest niedowład po udarze mózgu lub niesprawność spowodowana zmianami zapalno-zwyrodnieniowymi stawów.

Najważniejszym zadaniem dziennego szpitala geriatrycznego jest rehabilitacja w celu przywrócenia pacjentowi sprawności i zdolności do funkcjonowania w środowisku.

Spośród usług adresowanych do najstarszej części populacji wymienić należy:

  • pomoc prowadzoną przez domowych terapeutów zajęciowych,
  • dostarczanie do mieszkań posiłków w formie tzw. posiłków na kółkach,
  • organizowanie usług pralniczych,
  • organizowanie pomocy domowej,
  • pomoc w transporcie,
  • prowadzenie domów dziennego pobytu,
  • poradnictwo i doradztwo w sprawach socjalnych i prawnych.

Celem tego modelu jest poprawa jakości i skuteczności opieki geriatrycznej, jednak jego efektywność jest dyskutowana. Poważny problem stanowią organizacja i koszt transportu pacjentów. Na podstawie wielu badań dotyczących efektywności DSG nie stwierdzono, by był on istotnie tańszą formą opieki niż pobyt w szpitalu.

Hospitalizacja domowa

Hospitalizacja domowa jest definiowana jako świadczenia obejmujące aktywne leczenie, realizowane przez klinicystów w domu pacjenta, w przypadku schorzeń, które zwykle wymagają leczenia w oddziale szpitalnym. Hospitalizacja domowa ogranicza się tylko do okresu, gdy stan pacjenta wymaga skierowania do leczenia w szpitalu.

Obecnie opieka medyczna nad osobami starszymi świadczona jest w większości w ich własnych mieszkaniach. W przypadku konieczności można korzystać z opieki instytucjonalnej, świadczonej w specjalnych placówkach lub mieszkaniach, przystosowanych do potrzeb osób wymagających opieki lub pielęgnacji.

Osoby starsze przebywające we własnych domach mogą liczyć na profesjonalną opiekę pielęgniarską, a w razie potrzeby na pomoc lekarską oraz rehabilitacyjno-fizjoterapeutyczną. Pielęgniarki środowiskowe zatrudnione przez władze samorządowe mają za zadanie opracować procedury opieki dla każdej, znajdującej się pod ich opieką starszej osoby i zapewnienie jej nawet codziennej opieki.

Do innych działań władz lokalnych na rzecz poprawy warunków bytowych osób starszych należą:

  • organizowanie pomocy przy pracach domowych,
  • przeprowadzanie adaptacji mieszkań, umożliwiające np. poruszanie się na wózkach,
  • instalowanie w mieszkaniach urządzeń alarmowych,
  • organizowanie i opłacanie dostaw posiłków do domu,
  • utrzymywanie regularnych kontaktów między pracownikami socjalnymi a podopiecznymi.

Placówkami opieki instytucjonalnej przeznaczonymi dla starszej części populacji są w Szwecji:

  • zakłady opiekuńczo-lecznicze;
  • zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze;
  • domy pielęgnacyjne;
  • domy opiekuńcze.

Celem tego modelu jest zapobieganie hospitalizacji, a jeśli do niej doszło – przyspieszenie wypisu pacjenta ze szpitala. HD organizowana jest na bazie szpitali lub opieki środowiskowej. W szpitalach często tworzone są zespoły lekarzy i pielęgniarek oraz innych terapeutów, które kontynuują leczenie w domu pacjenta po jego wypisie.

Modele amerykańskie

W USA opieka nad ludźmi w wieku podeszłym organizowana jest w wielu formach:

  • opieki długoterminowej lub przewlekłej (Long Term Care),
  • poszerzonej opieki dla osób w wieku podeszłym (Comprehensive Care for Elderly),
  • modeli opieki kierowanej, coraz bardziej rozwijających się, jak np. program całościowej opieki nad ludźmi starszymi (PACE- Program All-inclusive Care for Elderly) i ośrodki opieki przejściowej (Transitional Care Centres).

Opieka przewlekła (Long Term Care); skupia się na leczeniu, pielęgnacji, rehabilitacji i działaniach opiekuńczych w domu chorego. W założeniu opieka przewlekła jest kierowana do osób kwalifikujących się do przyjęcia do zakładu opiekuńczego.

Model poszerzonej opieki dla osób w wieku podeszłym (Comprehensive Care for Elderly) ofere oprócz świadczeń realizowanych przez opiekę przewlekłą także intensywną opiekę lekarską w przypadkach ostrego zachorowania, która może być realizowana w przychodni lub w szpitalu.

Program całościowej opieki nad ludźmi starszymi (PACE – Program All-inclusive Care for Elderly) umożliwia osobom starszym zakwalifikowanym do przyjęcia do zakładu opiekuńczego przebywanie i funkcjonowanie w środowisku domowym w warunkach pełnego zabezpieczenia potrzeb zdrowotnych, socjalnych i rehabilitacyjnych. Zasadniczym jego celem jest zapobieganie przypadkom hospitalizacji lub umieszczania w zakładach opiekuńczych, które nie są bezwzględnie konieczne.

Ośrodki opieki przejściowej (Transitional Care Centres) – zadaniem ich jest przejmowanie ze szpitala starszych pacjentów w celu rehabilitacji i przygotowania ich do powrotu do domu. Do ośrodka przyjmowane są osoby wymagające rehabilitacji kardiologicznej, po zabiegach ortopedycznych i udarach mózgu oraz osoby niesprawne, które z powodu nagłej ostrej choroby znalazły się w szpitalu i nie mogą pozostawać same w domu.

Opieka kierowana

Starzenie się społeczeństwa krajów wysoko rozwiniętych powoduje wzrost zainteresowania sposobami organizacji opieki geriatrycznej. Organizacja opieki kierowanej pobiera składkę od ubezpieczonych i zobowiązuje się do takiego zapewnienia opieki zdrowotnej, które zagwarantuje im ustalony pakiet świadczeń o określonej jakości.

Popularność organizacji opieki kierowanej w USA szybko wzrasta. W styczniu 1997 roku 13% osób ubezpieczonych w Medicare było objętych tego typu opieką, a z każdym rokiem liczba ubezpieczonych rośnie o 25%. Organizacja opieki kierowanej otwiera wiele możliwości dla geriatrów i lekarzy rodzinnych z dużym doświadczeniem geriatrycznym.

Uważa się, że lekarze geriatrzy mogą pełnić różne role. Mogą oni pracować:

  • jako lekarze opieki podstawowej,
  • jako konsultanci lekarzy rodzinnych, w szpitalach i zakładach opiekuńczych,
  • jako kierownicy w zarządach wielu zakładów opieki zdrowotnej i pomocy społecznej.

Opieka geriatryczna w Polsce

W Polsce, pomimo funkcjonowania różnych form opieki instytucjonalnej (domy pomocy społecznej dla osób sprawnych i dla przewlekle chorych, zakłady opiekuńczo-lecznicze, zakłady opiekuńczo-pielęgnacyjne, domy dziennego pobytu), brakuje instytucji, które przejmowałyby chorych ze szpitala lub stanowiły śluzę zapobiegającą przedwczesnej hospitalizacji.

Zbyt słabe powiązania funkcjonalne pomiędzy placówkami opieki zdrowotnej i pomocy społecznej są przyczyną braku koordynacji opieki środowiskowej, która nie jest wydolna w jednym z jej podstawowych zadań, jakim jest jak najdłuższe utrzymywanie człowieka starego w jego środowisku domowym.

Politycy ogromne nadzieje pokładają w rozwoju instytucji lekarza rodzinnego, która w dużej mierze opiera się na modelu holenderskim. Jednak po kilku latach reformy obserwujemy fragmentaryzację systemu opieki zdrowotnej w wyniku rozluźnienia dotychczasowych powiązań organizacyjnych między praktyką lekarza rodzinnego, opieką środowiskową i pomocą społeczną, co uniemożliwia intensywne leczenie starszego człowieka w domu. Nie określono też zadań geriatry w nowym systemie opieki zdrowotnej.

 Bibliografia:

  1. http://www.docedu.klrwp.pl/index.php?kat=180&id=135&token=&strona=23
  2. https://www.pwsz.nysa.pl/sitecontent/pielegniarstwo/pliki/roz05.pdf
  3. http://www.kujawsko-pomorskie.pl/files/zdrowie/2007/projekt_programu_restrukturyzacji.pdf

 

Wady i zalety metody wyceny usług medycznych

Wycena świadczeń zdrowotnych jako zagadnienie ekonomiczne

Właściwa wycena świadczeń zdrowotnych jest jednym z najważniejszych zagadnień wpływających na opłacalność prowadzenia działalności gospodarczej w obszarze opieki zdrowotnej. Rynek opieki zdrowotnej cechuje się nieograniczonym popytem na świadczenia zdrowotne i istotnie ograniczonymi zasobami finansowymi na ich realizację. Jedyną drogą jaka może doprowadzić do podniesienia opłacalności prowadzenia placówek medycznych, jest dynamiczne, dostosowane do bieżącej sytuacji rynkowej, liczenie cen świadczeń zdrowotnych i maksymalne redukowanie wszystkich nieuzasadnionych źródeł kosztów.

Procedura medyczna jako podstawowy nośnik kosztów

Patrząc z punktu widzenia kryterium ekonomicznego, procedurą medyczną jest taki element procesu diagnostyczno-terapeutycznego, który może stać się przedmiotem obrotu, swoistym towarem zamawianym przez lekarza lub pacjenta, ale finansowanym przez ubezpieczyciela (NFZ). Tak zdefiniowane pojęcie „procedura medyczna” zostało określone na potrzeby kalkulacji kosztów. Punktem odniesienia w procesie sporządzania wykazów badań i zabiegów wykonywanych w każdym zakładzie opieki zdrowotnej jest Międzynarodowa Klasyfikacja Procedur Medycznych, zwana w dalszej części opracowania Klasyfikacją ICD-9CM.

Drugie wydanie Klasyfikacji ICD-9CM ukazało się prawie równocześnie z rozporządzeniem w sprawie szczególnych zasad rachunku kosztów w publicznych zakładach opieki zdrowotnej, co spowodowało, że stało się nieformalnym załącznikiem do tego aktu prawnego. Rozporządzenie nakładało obowiązek sporządzenia wykazu procedur wykonywanych w każdym ośrodku kosztów działalności podstawowej innym niż oddział szpitalny (pracownie diagnostyczne, blok operacyjny, poradnie itp.). W przypadku, gdy dana procedura wykonywana jest na różne sposoby, każdy z nich powinien zostać odrębnie opisany i wyceniony.

Tworzenie odmian procedur ze względu na różnice w technologii wykonania

Potrzeba stworzenia odmian procedur medycznych bardzo często występuje w przypadku np. procedur chirurgicznych, gdzie ten sam rodzaj operacji może być przeprowadzony na różne sposoby, a także w sytuacji stosowania u pacjentów zróżnicowanych cenowo materiałów wszczepiennych. Dlatego też w zestawieniu dotyczącym kosztów wytworzenia procedury medycznej zarezerwowane zostało specjalne pole (zestawienie nr 2, cz.1, kolumna nr 9), w którym można podać przeciętny rzeczywisty koszt zużytych materiałów, uznanych przez dany zakład opieki zdrowotnej za wysokocenne, przypadający w okresie sprawozdawczym na jedną procedurę danego rodzaju. Odrębne prezentowanie przeciętnego kosztu zużytych materiałów wysokocennych i jednostkowego kosztu wytworzenia procedury danego rodzaju pozwala na właściwe oszacowanie kosztu typowego jej wytworzenia, gdyż incydentalne zużycie takiego materiału nie zaburza ustalonych na podstawie kosztów normatywnych proporcji pomiędzy nakładami na wykonanie w danym ośrodku kosztów poszczególnych rodzajów procedur.

Proporcje te stanowią bowiem podstawę tworzenia kluczy podziałowych niezbędnych do rozdzielenia rzeczywistych kosztów ogółem zaewidencjonowanych na tenże ośrodek kosztów. Jeżeli jednak materiały rzeczywiście są drogie, ale są stosowane rutynowo i zostały ujęte w kosztach normatywnych dla typowego wykonania danej procedury, to wówczas nieprawidłowością byłoby niewłączanie ich do kosztów ogółem. W takiej sytuacji pole dotyczące kosztów materiałów wysokocennych powinno pozostać puste.

Procedura medyczna jako „produkt wytwarzany” w ośrodku kosztów

Koncepcja rachunku kosztów procedur medycznych jest, co do zasady, zbliżona do podejścia stosowanego w zakładach produkcyjnych. Kalkulacja kosztów wytworzenia poszczególnych produktów wymaga wydzielenia miejsc świadczących różnego rodzaju usługi. Jest to tzw. podział na miejsca powstawania kosztów (MPK), czyli inaczej mówiąc ośrodki kosztów. Rozporządzenie wprowadziło zasadę ewidencjonowania wszystkich kosztów z uwzględnieniem kryterium rodzajowego według ośrodków kosztów w układzie podmiotowo-przedmiotowym. Jako nośniki kosztów określone zostały następujące wielkości:

  • w ośrodkach kosztów działalności podstawowej będących oddziałami szpitalnymi – osobodzień lub pacjent z przypisanymi na jego rzecz lekami i procedurami medycznymi,
  • w ośrodkach kosztów działalności podstawowej innych niż oddziały szpitalne – procedury medyczne (dotyczy poradni, laboratoriów, pracowni diagnostycznych, bloków operacyjnych).

Wydzielenie ośrodków kosztów działalności podstawowej powinno zostać dokonane na podstawie analizy działalności poszczególnych jednostek organizacyjnych o charakterze medycznym. Dotyczy to zwłaszcza pracowni diagnostycznych umiejscowionych przy oddziałach szpitalnych. Często zdarza się, że np. pracownia badań wysiłkowych, elektrofizjologicznych czy EKG, znajduje się w strukturze organizacyjnej np. oddziału chorób wewnętrznych lub oddziału kardiologicznego, ale wykonuje badania na rzecz innych miejsc w szpitalu np. innych oddziałów, ambulatorium itp. W takiej sytuacji konieczne jest oddzielenie tej pracowni z punktu widzenia ewidencji podmiotowo-przedmiotowej tak, aby koszty ponoszone z racji wykonywania badań diagnostycznych księgowane były na koncie pracowni, a nie oddziału.

Kolejnym przykładem może być blok operacyjny lub sala zabiegowa. Są to miejsca w szpitalu znajdujące się zazwyczaj w oddziałach chirurgicznych lub w oddziałach specjalistycznych typu: ginekologia, ortopedia, urologia itp.. Kryterium jednorodności usług medycznych wskazuje na konieczność traktowania tych miejsc jako odrębnych ośrodków kosztów działalności podstawowej. Należy zatem starać się przypisać tym miejscom koszty związane z ich funkcjonowaniem, ze szczególnym uwzględnieniem kosztów osobowych, materiałowych, amortyzacji aparatury medycznej, energii elektrycznej, sterylizacji i innych kategorii kosztowych specyficznych dla działalności tych ośrodków kosztów.

Ewidencja procedur medycznych

Ośrodki kosztów wykonujące procedury medyczne, mają obowiązek prowadzić ewidencję ich wykonań. Jest to bardzo istotny element rachunku kosztów procedur medycznych. Z jednej strony, informacja ilościowa jest niezbędna w procesie rozliczania kosztu wytworzenia poszczególnych badań i zabiegów, z drugiej strony prowadzenie ewidencji procedur medycznych pozwala na ustalenie rzeczywistego zakresu działalności diagnostycznej czy terapeutycznej danego ośrodka kosztów (pracowni diagnostycznej, laboratorium, bloku operacyjnego itp.) Ewidencja wykonanych badań i zabiegów powinna odnosić się do istotnych, z punktu widzenia rachunku kosztów, okresów rozliczeniowych. Dla potrzeb pilotażu jest niezbędne, by rejestracja wykonań prowadzona była w okresach miesięcznych oraz narastająco.

Ewidencja powinna obejmować wszystkie pozycje znajdujące się na wykazach poszczególnych ośrodków kosztów. Zakres takich wykazów powinien być uzgodniony z wykonawcami usług medycznych i stanowić podstawę rejestracji wykonań. Lista procedur medycznych powinna odzwierciedlać w sposób wyczerpujący całokształt działalności ośrodka – oznacza to, że wszystkie czynności medyczne powinny zostać nazwane i zakodowane zgodnie z Klasyfikacją ICD-9CM, zaś fakt ich każdorazowego wykonania musi zostać odnotowany w ewidencji. Obowiązek rejestrowania wystąpień poszczególnych badań i zabiegów leży po stronie wykonawców usług medycznych.

Opisanie „technologii wykonania” procedur medycznych z punktu widzenia zużycia zasobów – koszty normatywne

Technologia wykonania procedur medycznych powinna odnosić się do badań czy zabiegów jako czynności typowych i powtarzalnych tak, aby zakład opieki zdrowotnej mógł oszacować uśrednione koszty wystandaryzowanych wykonywanych u niego procedur medycznych.
Metoda kalkulacji kosztów jednostkowych badań i zabiegów polega na podzieleniu, w sposób wyczerpujący, całkowitych kosztów funkcjonowania danego ośrodka kosztów (poniesionych w przyjętym okresie rozliczeniowym) pomiędzy wszystkie procedury medyczne umieszczone na liście tego ośrodka. Podziału tego należy dokonać za pomocą skali punktowej opartej na kosztach normatywnych bezpośrednich. Skala punktowa przedstawia relację kosztową pomiędzy wszystkimi procedurami wykonywanymi w danym ośrodku kosztów.

Koszty normatywne bezpośrednie nazwane są w rozporządzeniu również liczbą jednostek kalkulacyjnych i spełniają rolę klucza podziałowego. Rozliczenie kosztów danego ośrodka pomiędzy wszystkie procedury w nim wykonywane odbywa się zgodnie z algorytmem podanym w rozporządzeniu. Dane niezbędne do tego rozliczenia to:

  • koszty normatywne bezpośrednie każdej procedury znajdującej się na liście MPK,
  • liczba wystąpień poszczególnych procedur w okresie rozliczeniowym (ewidencja),
  • koszt całkowity (bez kosztów ogólnego zarządu) poniesiony przez dane MPK w okresie rozliczeniowym.

W celu wyliczenia kosztów normatywnych bezpośrednich każdego badania i zabiegu, umieszczonego na wykazach poszczególnych ośrodków kosztów, dokonuje się opisu sposobu przeprowadzenia (technologii wykonania) danej procedury z punktu widzenia zużytych materiałów i pracy ludzkiej. Opis technologii przeprowadzenia procedury medycznej powinien koncentrować się na tych materiałach i sprzęcie medycznym, które są zużywane jednorazowo, lub których zużywalność jest możliwa do określenia, i które są istotne dla przeprowadzenia danej procedury.

Koszty normatywne bezpośrednie procedury medycznej oprócz kosztów materiałowych muszą zawierać także koszty związane z pracą osób wykonujących daną usługę medyczną. Pracochłonność poszczególnych procedur określona jest czasem ich trwania. Opisując dane badanie bądź zabieg, odnosimy się do czasu bezpośrednio poświęconego na jego wykonanie uwzględniając wszystkie jego etapy: przygotowanie, przeprowadzenie, opracowanie (wydanie, przekazanie) wyników. Jest rzeczą oczywistą, że czas nominalny osób zatrudnionych w danym ośrodku kosztów nie jest w 100% poświęcony na wykonywanie badań, czy zabiegów.

Rozpatrując sposób przeprowadzenia procedury pod kątem poniesionych kosztów osobowych powinniśmy koncentrować się na personelu medycznym biorącym bezpośredni udział w wykonaniu opisywanych i wycenianych czynności medycznych. Mając na uwadze szczególne podejście do procedur medycznych, jako wystandaryzowanego produktu, a nie konkretnego zdarzenia, określając koszty osobowe odnosimy się do przedstawicieli danej grupy zawodowo-płacowej (w tym personelu zatrudnionego na kontraktach), a nie osób identyfikowanych personalnie.

Na poziomie szpitala tworzony jest wykaz grup zawodowych wraz z odpowiednimi indeksami i uśrednionymi, w ramach grup, stawkami wynagrodzeń za pracę (w podziale na wynagrodzenia pracowników i na wynagrodzenia płacone w formie kontraktów medycznych). Szczegółowość takiego wykazu zależy od potrzeb i specyfiki danego zakładu opieki zdrowotnej oraz istotnego zróżnicowania wynagrodzeń w zależności od specjalności lekarskiej. Może też występować istotne zróżnicowanie wynagrodzeń w tej samej grupie zawodowej, ze względu na wykonywane zadania, co może prowadzić do konieczności uwzględnienia stawek wynagrodzeń dla danej grupy zawodowej, ale w konkretnym ośrodku kosztów, a nie uśrednianie w skali całej jednostki. Niekiedy można dokonać zróżnicowania wymienionych grup lekarzy także pod kątem stopnia specjalizacji, ma to jednak sens tylko wtedy, gdy kwalifikacje zawodowe istotnie różnicują poziom zarobków i jednocześnie standard wykonania pewnych procedur wymaga zaangażowania personelu medycznego o określonym poziomie wykształcenia.

Materiały i sprzęt nie biorące bezpośredniego udziału w procesie świadczenia usług medycznych – kalkulacja kosztów procedur

Kolejnym zagadnieniem związanym z opisem technologii przeprowadzenia danej procedury medycznej jest sposób podejścia do materiałów i osób nie biorących bezpośredniego udziału w wykonaniu badania, czy zabiegu, ale przypisanych do danego ośrodka kosztów. Chodzi tu o materiały piśmienne i biurowe, środki czystościowe, części zużywane do sprzętu komputerowego, wyposażenie pomieszczeń itd., a z kosztów osobowych – wynagrodzenia personelu pomocniczego, sekretarek medycznych, osób sprzątających itp.

Koszt tych elementów jest kosztem funkcjonowania danego ośrodka i rozliczony zostaje pomiędzy wszystkie wykonane w tym ośrodku procedury, za pomocą skali punktowej wynikającej z kosztów normatywnych. W związku z powyższym, elementy tego typu nie powinny znaleźć się w opisie procedury, ponieważ nie są z medycznego punktu widzenia niezbędne, są natomiast związane z miejscem wykonywania usług medycznych, zapewniając mu możliwość funkcjonowania.

Jednoznaczna identyfikacja materiałów i sprzętu medycznego stanowi problem „na styku” wykonawca – gospodarka materiałowa. W toku opisu technologii wykonania procedur medycznych należy zadbać o możliwie precyzyjne ustalenie następujących danych o materiałach zużywanych i sprzęcie medycznym: nazwa jednoznaczna dla użytkownika, magazyniera i służb księgowych; typ, rodzaj i firma produkująca; rodzaj opakowania – określenie zawartości w przyjętych jednostkach miary; jednostka miary (najlepiej fizyczna: gramy, mililitry, centymetry, ale także sztuka, komplet, para, etc.).

Powyższe dane decydują o jednoznacznej identyfikacji materiałów i sprzętu medycznego tak, aby możliwe było ustalenie jego ceny w bazie danych gospodarki materiałowej. Praktyka pokazuje jednak, że gospodarka materiałowa w dużej części zakładów opieki zdrowotnej prowadzona jest w sposób niedoskonały. Często pod tym samym indeksem zapisywane są różne rodzaje materiałów czy sprzętu medycznego lub dla tych samych rzeczy tworzy się nowe indeksy przy kolejnych dostawach. Zdarza się, że pod jednym indeksem np. dla igieł figurują zwykłe igły iniekcyjne, w cenie 1 gr za sztukę oraz igły biopsyjne po 35 zł za 1 igłę, co oznacza, że nie można prawidłowo wyliczyć kosztu przeprowadzenia biopsji lub wstrzyknięcia podskórnego.

Innym problemem jest posługiwanie się różnym nazewnictwem, dotyczącym zwłaszcza sprzętu medycznego, przez personel medyczny, służby księgowe, magazyniera i dostawców (np. venflon = kaniula = kaniula typu venflon, lub wąsy tlenowe = sztuczny nos = okulary tlenowe, itd.). W takiej sytuacji, dobrze jest ustalić wszystkie istniejące nazwy równoważne dla materiałów i sprzętu medycznego w danym zakładzie opieki zdrowotnej.

Materiały i sprzęt medyczny używane do wykonywania procedur medycznych stanowią pewien wycinek zasobów niezbędnych do funkcjonowania zakładu opieki zdrowotnej. Jednak ze względu na ich szczególną wagę w procesie świadczenia usług medycznych oraz koszt stanowiący pokaźny udział w łącznych kosztach szpitala warto zadbać o możliwie dokładne informacje dotyczące tych rzeczy (typ, wielkość, klasa czystości, sterylność itp.) pozwalające w sposób jednoznaczny ustalić ich ceny.

Materiały i sprzęt pochodzące z darów oraz dawnych zapasów

W niektórych ośrodkach kosztów wykonujących procedury medyczne wykorzystywane są materiały i sprzęt medyczny pochodzący z darów, czyli otrzymany bezpłatnie. Zdarza się, że w związku z tym nie są ujmowane w ewidencji księgowej. Aby prawidłowo oszacować koszty poniesione na wykonanie procedur, których sposób przeprowadzenia wymaga użycia wspomnianych materiałów, dary należy wycenić, a ich koszt uwzględnić zarówno w kosztach procedur jak i ośrodka kosztów. Darowizny winny wiec mieć odzwierciedlenie w ewidencji księgowej tak po stronie kosztów, jak i po stronie przychodów.

Warto także zwrócić uwagę na sytuacje, w których firmy handlujące aparaturą medyczną dostarczają wraz z zakupionym aparatem materiały zużywalne czy odczynniki, nie pobierając za nie pieniędzy. Po pewnym czasie zapasy tych materiałów kończą się i jesteśmy zmuszeni zakupić kolejną partię. Takie materiały należy wycenić po aktualnych cenach i dopisać do kosztów danego ośrodka w momencie rozpoczęcia użytkowania aparatu, a nie dopiero po dokonaniu koniecznego zakupu. W przypadku materiałów pochodzących z zapasów zgromadzonych przed wielu laty sposób postępowania jest taki sam jak opisany powyżej (aktualizacja cen).

Koszty pracy ludzkiej przy wycenie procedur medycznych

Koszt normatywny bezpośredni procedury medycznej składa się z kosztów materiałowych oraz kosztów pracy ludzkiej poniesionych na wykonanie określonych działań medycznych, czasami również z innych kosztów bezpośrednich, takich choćby jak usługi obce. Koszty osobowe wyliczamy, podstawiając średni koszt godziny pracy osoby z danej grupy zawodowej i mnożąc go przez czas trwania procedury wyrażony w przyjętej jednostce miary. Stawka wynagrodzenia (godzinowa) jest wielkością brutto (wraz z narzutami), która powinna także uwzględniać wypłacane dodatkowe wynagrodzenie roczne (tzw. trzynastka) oraz rezerwy na świadczenia emerytalno-rentowe, na odprawy i odszkodowania, na ekwiwalenty za niewykorzystane urlopy oraz na nagrody jubileuszowe, uśrednioną w ramach ustalonej grupy zawodowo-płacowej na poziomie danego ośrodka kosztów. Aktualizacja stawek wynagrodzeń powinna być dokonywana w dłuższych okresach. Zalecane jest posługiwanie się stawką średnioroczną, ponieważ uwzględnia ona wszelkie zmiany w kosztach osobowych rozłożone w czasie w sposób równomierny.

Amortyzacja aparatury medycznej – uwzględnianie w kosztach normatywnych procedur medycznych

Można powiedzieć z dużym prawdopodobieństwem, że większość badań i zabiegów wymaga użycia aparatury medycznej. Amortyzacja jest kosztem bezpośrednim ośrodka kosztów i obciąża koszt wytworzenia procedur zgodnie z ich kosztami normatywnymi i liczbą wystąpień. Praktyka jednak pokazuje, że są przypadki badań czy zabiegów, których koszty wynikają przede wszystkim z faktu użycia aparatury.

Omawiając znaczenie kosztu amortyzacji w kosztach procedur medycznych, nie można zapominać o często pojawiającym się problemie braku amortyzacji w kosztach. Może to być spowodowane wieloma przyczynami, z których najważniejsze to wcześniejsze całkowite zamortyzowanie się środka trwałego (np. aparatury medycznej) lub używanie środka trwałego nie będącego własnością zakładu opieki zdrowotnej w sytuacji, gdy nie występuje odpłatność za jego użytkowanie. W takich sytuacjach amortyzacja ta, nie będąc kosztem danego zakładu opieki zdrowotnej w danym okresie, nie wpływa na koszty wykonywanych w tym czasie procedur medycznych.

Jednak dla celów kalkulacji rzeczywistych kosztów wykonywania danych procedur medycznych w normalnych warunkach, konieczne staje się uwzględnienie amortyzacji środków trwałych niezbędnych do wykonywania tego typu usług. Należy przy tym pamiętać, by przy ustalaniu okresu amortyzacji i rocznej stawki amortyzacyjnej uwzględniać okres ekonomicznej użyteczności środka trwałego (a nie stawki amortyzacyjne ustalane dla celów podatkowych), na określenie którego wpływają w szczególności:

  1. liczba zmian, na których pracuje środek trwały,
  2. tempo postępu techniczno-ekonomicznego,
  3. wydajność środka trwałego mierzona liczbą godzin jego pracy lub liczbą wytworzonych produktów albo innym właściwym miernikiem,
  4. prawne lub inne ograniczenia czasu używania środka trwałego,
  5. przewidywana przy likwidacji cena sprzedaży netto istotnej pozostałości środka trwałego.

Nie należy kierować się stopą amortyzacji dla potrzeb ustalenia kosztów podatkowych, gdyż prowadzi to do istotnego zawyżania kosztów, a w przypadku gdy amortyzacja danego urządzenia nie stanowi z punktu widzenia podatkowego kosztu uzyskania przychodu, może prowadzić do jego zaniżania.

Koszty normatywne – ich specyfika i kluczowe znaczenie w kalkulacji kosztów procedur medycznych

Koszty normatywne wszystkich procedur umieszczonych na wykazie danego ośrodka kosztów wyznaczają relacje kosztowe zachodzące pomiędzy poszczególnymi pozycjami tego wykazu. Koszty normatywne nazwane w rozporządzeniu także liczbą jednostek kalkulacyjnych, spełniają (jak wcześniej wspomniano) rolę parametru alokacji łącznych kosztów ośrodka pomiędzy wykonane w nim procedury. Liczba jednostek kalkulacyjnych przypisanych do każdej procedury medycznej, czy też liczba punktów jej przypisanych, jest w rzeczywistości liczbą złotówek kosztów bezpośrednich przypisanych zgodnie z normatywem zużycia do danej procedury. W związku z tym relację kosztową zachodzącą pomiędzy procedurami można przedstawić za pomocą skali punktowej.

Taka skala punktowa jest względnie stała w dłuższych okresach, dopóki nie nastąpią istotne zmiany w technologii wykonania procedur lub nie zmieni się proporcja pomiędzy kosztami materiałów i pracy ludzkiej, jak również nie zmieni się wykaz procedur w danym ośrodku kosztów. Jest rzeczą oczywistą, iż koszty normatywne zmieniają się wraz ze zmianami cen poszczególnych elementów danej procedury, ale relacja kosztowa wyznaczana przez koszty normatywne pozostaje względnie stała.

Koszty ośrodków kosztów (poziom i struktura) – wpływ na jakość danych o kosztach jednostkowych procedur medycznych

Koszty wytworzenia badań i zabiegów rozliczane są w miejscach świadczących usługi medyczne, czyli w poszczególnych ośrodkach kosztów, zgodnie z algorytmem podanym w rozporządzeniu. Jak już wcześniej wspomniano, jednostkowy koszt wytworzenia procedury medycznej zależy od 3 wielkości: koszu normatywnego procedury, liczby jej wystąpień i kosztów łącznych ośrodka kosztów. Jeżeli nie zadbamy o prawidłową ewidencję księgową kosztów bezpośrednich i pośrednich poszczególnych ośrodków, to koszty jednostkowe procedur tam wykonywanych będą obciążone poważnymi błędami. Musimy zatem gromadzić i korygować koszty ośrodków kosztów według podanych niżej zasad.

Koszty materiałowe

Konieczna jest okresowa analiza wydruków pobrań magazynowych pod kątem prawidłowego przypisania poszczególnym ośrodkom koszów. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w rozchodach materiałów wymagane jest dokonanie odpowiednich korekt, a także zobowiązanie osób odpowiedzialnych (w poszczególnych ośrodkach) za wystawianie dokumentów źródłowych (zapotrzebowań magazynowych) do przestrzegania zasady oznaczania tych dokumentów kodem odpowiedniego ośrodka kosztów. Opisana sytuacja ma często miejsce w jednostkach organizacyjnych podzielonych na odrębne ośrodki kosztów, ale zarządzane przez tego samego kierownika, sekretarkę i pielęgniarkę oddziałową. Zdarza się to również w zakładach diagnostycznych, gdzie jedna osoba pobiera odczynniki dla wszystkich pracowni posługując się pieczątką jednego z ośrodków kosztów. Takie postępowanie powoduje błędne przypisanie kosztów materiałowych poszczególnym ośrodkom. Należy także zwrócić uwagę na zjawisko braku pobrań z magazynu materiałów, o których wiadomo, że są ciągle używane do wykonywania badań i zabiegów. Jeżeli obserwujemy taką sytuację w dłuższych okresach, np. kwartał czy półrocze, oznacza to korzystanie przez dany ośrodek z zapasów zgromadzonych w magazynkach podręcznych. Koszty materiałowe ośrodka kosztów są z tego powodu zaniżone. W praktyce powinno się ustalać zapas materiałów, które pozostają na koniec każdego okresu sprawozdawczego (np. miesiąc), gdyż nie zostały zużyte do wykonywania określonych procedur medycznych i przyjąć je na zapas materiałowy zmniejszając koszty zużycia tego okresu.

Koszt amortyzacji aparatury

Konieczna jest analiza i aktualizacja przypisania środków trwałych do właściwych miejsc powstawania kosztów. W przypadku korzystania kilku pracowni z tego samego aparatu (np. wirówka lub zamrażarka używane przez 3 pracownie mikrobiologiczne) koszty amortyzacji powinny zostać rozdzielone pomiędzy te pracownie proporcjonalnie do stopnia tego wykorzystania.

Koszty osobowe

Niezbędna jest analiza podziału personelu medycznego pomiędzy ośrodki kosztów, rozliczanie w czasie dodatkowych wypłat i aktualizacja zatrudnienia (bardzo często zdarza się, że wszystkie wynagrodzenia chirurgów księgowane są w koszty oddziału chirurgii, w związku z czym nie ma ich na bloku operacyjnym – taka sytuacja powoduje niedoszacowanie kosztów operacji). Okresowy wzrost kosztów osobowych w danym ośrodku, spowodowany np. wypłatą nagród jubileuszowych (jeżeli nastąpiła kumulacja takich wypłat dla kilku osób pracujących w danym ośrodku) nie może być księgowany w całości w koszty okresu, w którym nagrody te były wypłacone. Należy rozliczyć je w czasie, najlepiej w całym roku ponieważ są to składniki wcześniej przewidywalne (systematyczne rozwiązywanie rezerw utworzonych na ten cel).

Koszty darów i leczniczych środków technicznych z centralnej dystrybucji

Dary i przedmioty z centralnej dystrybucji muszą być wycenione i uwzględnione zarówno w opisach procedur, jak i w kosztach ośrodków kosztów, w których są wykorzystywane. Lecznicze środki techniczne powinny być ewidencjonowane na specjalnych kartach rozchodów, gdzie można je „adresować” bezpośrednio do określonej procedury wykonanej dla konkretnego pacjenta. Błędem jest ewidencjonowanie takich materiałów w kosztach oddziału, z którego „pochodził” pacjent. Postępowanie takie powoduje niesłuszne obciążenie kosztami tych materiałów kosztu osobodnia pobytu w oddziale.

Koszty remontów i wymiany części aparatów oraz urządzeń

Remonty pomieszczeń, wymiana okien czy centralnego ogrzewania są działaniami mającymi podnieść standard danego miejsca powinny być rozkładane przynajmniej na kilka lat. Z tego względu koszty remontów nie powinny wchodzić w koszty tylko tego okresu, w którym zostały poniesione, ale należy rozliczyć je w czasie, bądź poprzez odpowiednie zwiększenie odpisów amortyzacyjnych, gdy koszt remontu spowodował aktualizacje wartości środka trwałego, bądź poprzez dopisywanie do kosztów bieżącego okresu części poniesionych kosztów remontu. Koszt wymiany części aparatury medycznej lub innych urządzeń również powinien być rozliczony w czasie. Dotyczy to jedynie bardzo kosztownych napraw, wykonywanych rzadziej niż wynosi okres rozliczeniowy. Czas funkcjonowania wymienionych części może być określony przez producenta aparatów lub użytkownika na podstawie dotychczasowej praktyki. W czasie odpowiadającym przewidywanej żywotności winny być też rozliczane w koszty zakupy lamp do aparatury RTG itp., jak również inne wysokowartościowe części wymienne.

Koszty alokowane z innych ośrodków kosztów na ośrodki, w których wykonywane są procedury medyczne

Niezbędna jest weryfikacja parametrów alokacji, dążenie do powiązania rodzaju parametru ze specyfiką działalności danego ośrodka o charakterze pomocniczym np.:

  • koszty sterylizacji – liczba wysterylizowanych pakietów lub puszek,
  • koszty działu transportu – liczba przejechanych kilometrów itp.,
  • koszty energii zużytej przez poszczególne ośrodki powinny być kosztem bezpośrednim, ale w razie braku liczników należy potraktować je jak koszty pośrednie i rozdzielić za pomocą klucza podziałowego (dla energii elektrycznej może to być moc znamionowa zainstalowanych urządzeń, a dla energii cieplnej np. m2 powierzchni danego ośrodka lub liczba żeberek zainstalowanych grzejników).

Koszty ogólnego zarządu

Są to koszty związane z utrzymaniem komórek organizacyjnych i stanowisk pracy spełniających funkcje administracyjne, na przykład: sekretariat, kadry, radca prawny, dział administracyjno-gospodarczy, techniczno-eksploatacyjny, komórka księgowości, dział ekonomiczny, pracownicy magazynów, dozoru, konserwacji oraz inne stanowiska pracy wykonujące czynności o charakterze administracyjno-gospodarczym. W zakładach opieki zdrowotnej, w których skład wchodzą tzw. jednostki samobilansujące (oddziały, zakłady) część kosztów zarządu jednostki statutowej może obciążać oddziały (zakłady). W przyszłości mają one być elementem osobno negocjowanym z ubezpieczycielem (Narodowym Funduszem Zdrowia).

Bibliografia:

  1. www.bpz.gov.pl/old/file/zasady%20JGP.pdf
  2. http://piz.san.edu.pl/docs/e-XIII-4.pdf
  3. http://docs9.chomikuj.pl/284343483,0,0,Metodyka_wyceny_swiadczen_opieki_zdrowotnej.doc

System ochrony zdrowia w Austrii

Informacje ogólne i statystyczne o Austrii

Język urzędowy: niemiecki
Stolica: Wiedeń
Ustrój polityczny: republika federacyjna
Powierzchnia całkowita: 83 858 km
Liczba ludności (na 1.2011): 8 404 252
W Austrii jest ponad 8 milionów mieszkańców, z czego 98% stanowi ludność niemieckojęzyczna.

Raport Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) wykazał, że wydatki na ochronę zdrowie w Austrii wynoszą rocznie ok. 11% PKB.

System ubezpieczeń w służbie zdrowia Austrii

Każdy mieszkaniec kraju musi płacić ubezpieczenie zdrowotne. Jest ono częścią socjalnego systemu ubezpieczenia. Stawka jest uzależniona od dochodów i stanowiska w pracy. W ramach ubezpieczeń obowiązkowych występują fundusze (24).

Socialversicherung – austriacki system ubezpieczeń społecznych stanowi fundament bezpieczeństwa społecznego. Jest to organizacja non-profit utworzona z mocy prawa.

Austria

Jednostką, która sprawuje nadzór nad systemem ubezpieczeń społecznych i monitoruje fundusze, jest Federalne Ministerstwo Pracy i Praw Socjalnych. Odpowiada ono w szczególności za ustalanie poziomu odpłatności za przepisywane leki, ustalanie kontraktów ze wszystkimi usługodawcami, kontrolowanie pracy funduszy.

W Austrii leki, których dotyczy częściowa odpłatność, znajdują się na tzw. pozytywnej liście a ich ceny określane są dekretem ministerialnym.

W skład pakietu ubezpieczeniowego (socjalno-zdrowotnego) wchodzą: obsługa medyczna przez lekarza ogólnego i specjalistów, leczenie dentystyczne, opieka szpitalna, wynagrodzenie chorobowe, programy prewencyjne i przesiewowe.

Większość łóżek szpitalnych należy do sektora publicznego, głównie prowadzonego przez prowincje (54,5%), gminy (16%) i kasy chorych (8%).

W 1998r. działało 325 szpitali z czego 142 stanowiły jednostki publiczne. 49 szpitali w Austrii należy do podmiotów prywatnych. 40% mieszkańców Austrii korzysta z możliwości prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych. Prywatne ubezpieczenia mogą być uzupełniające lub dodatkowe w stosunku do ubezpieczeń społecznych.

Jeżeli potrzebna jest hospitalizacja, lekarz pierwszego kontaktu wypisuje skierowanie do szpitala publicznego. W nagłych przypadkach można zwrócić się do szpitala publicznego bez skierowania.

Wybierając się do Austrii, należy pamiętać o karcie EKUZ (Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego), która na obszarze Unii Europejskiej stanowi podstawę do udzielenia koniecznych świadczeń zdrowotnych.

BIBLIOGRAFIA

  1. http://www.austria.info/pl/o-austrii/austria—informacje-podstawowe-1146005.html
  2. http://ec.europa.eu/health-eu/health_in_the_eu/ec_health_indicators/index_pl.htm
  3. OECD Health Data 2010
  4. http://www.ce.uw.edu.pl/pliki/pw/art-skrzyp.pdf
  5. http://www.oecd.org/document/0,3746,en_2649_201185_46462759_1_1_1_1,00.html

System ochrony zdrowia w Belgii

Informacje ogólne i statystyczne o Belgii

  • 10,5 mln mieszkańców, gęstość zaludnienia jest prawie 3-krotnie większa niż w Polsce.
  • PKB – 300 mld euro.
  • Wydatki na opiekę zdrowotną w relacji do PKB stanowią ok. 11%, w tym publiczne ok. 8%.

Belgia-FlagaOgółem, wydatki na ochronę zdrowia w Belgii stale rosną w odniesieniu do PKB.

  • 1991 r. wynosiły- 7, 8% PKB,
  • 1998 r. – 8,8% PKB,
  • 2001 r. – 9,0% PKB,
  • 2007 r. – 9,4% PKB.
  • 2010 r. – 10,1 % PKB

Te dane sytuują Belgię bardzo wysoko pośród krajów UE, takich jak Francja (12% PKB), Austria (11% PKB) czy Dania (11% PKB).

Prawne regulacje systemu ochrony zdrowia w Belgii

Prawo do ochrony zdrowia reguluje ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym i zasiłkach chorobowych z 14 lipca 1994 r. oraz ustawa o szpitalach z 7 sierpnia 1997 r..

Belgijska opieka zdrowotna jest częścią systemu ubezpieczenia społecznego obejmującego poza ubezpieczeniem zdrowotnym również :

  • renty,
  • emerytury,
  • zasiłki rodzinne,
  • zasiłki dla bezrobotnych,
  • zasiłki na wypadek choroby zawodowej i wypadku przy pracy.

Na ochronę zdrowia przypada ponad 1/3 funduszy ubezpieczenia społecznego. Koszyk świadczeń pacjenta obejmuje większość ryzyk, a w tym usługi szpitalne i pozaszpitalne oraz usługi stomatologiczne.

Obowiązkowe ubezpieczenie obejmuje prawie całą ludność Belgii, ale ok. 15% populacji posiada ubezpieczenie wyłącznie od tzw. „większego ryzyka”. Pozostałe ryzyka zostają opłacone przez osobę z prywatnych środków. Są to osoby pracujące na własny rachunek oraz ich rodziny, podczas gdy pozostała część społeczeństwa jest ubezpieczona od „większego i mniejszego ryzyka”.

Mniejsze ryzyko obejmuje pobyt w domach rekonwalescencji, domową opiekę pielęgniarską, środki pomocnicze w przypadku fizycznego upośledzenia.

Składki w systemie ochrony zdrowia w Belgii

Składki w Belgii obciążają zarówno pracownika, jak i pracodawcę. Poziom standardowej składki to 38% wynagrodzenia, przy czym ok. 13% odprowadza pracownik a 25% pracodawca. Narodowe ubezpieczenia zdrowotne są administrowane przez 6 funduszy non–profit (w formie stowarzyszeń wzajemnych korzyści) i 1 publiczny fundusz (chorobowy). Każdemu obywatelowi Belgii przysługuje prawo, zgodnie z którym może wybrać on dowolną publiczną ubezpieczalnię.

Składka obejmuje wszystkie wymienione ryzyka i wpływa do funduszu centralnego, którym zarządza państwowy urząd ds. ubezpieczenia społecznego. Składkę przelewa na konto ubezpieczalni pracodawca. Osoby pracujące na własny rachunek same przekazują pieniądze ubezpieczalni.

Rola rządu w systemie ochrony zdrowia w Belgii

Rola rządu ogranicza się do regulacji i częściowego finansowania. Partycypuje w tych regulacjach 7 ministerstw, które monitorują  system ochrony zdrowia. Rząd określa wysokość składki do funduszy i definiuje podstawowy pakiet ubezpieczeniowy, Ministerstwo Zdrowia Publicznego akceptuje rozmieszczenie wysokokapitałowych technologii, a Ministerstwo Spraw Socjalnych akceptuje poziom płatności dla usługodawców.

Pacjent w systemie ochrony zdrowia w Belgii

Podstawową zasadą systemu opieki zdrowotnej w Belgii jest wolny wybór świadczeniodawcy. Dotyczy to zarówno lekarza pierwszego kontaktu, jak i szpitala oraz specjalisty. Konsultacje u specjalisty nie wymagają skierowania od lekarza pierwszego kontaktu. Niezależnie od przynależności do tego czy innego funduszu można korzystać z usług wszystkich lekarzy i szpitali. W Belgii nie ma kolejek, wiec wolny wybór świadczeniodawcy jest rzeczywisty.

Druga podstawowa zasada to współfinansowanie. Świadczenia zdrowotne w Belgii opierają się na zasadzie współfinansowania przez pacjenta. Dla osób o niskich dochodach wprowadzone są mechanizmy osłonowe.

Za wizytę u lekarza ogólnego pacjent płaci z własnej kieszeni 30 % wynegocjowanej na poziomie krajowym stawki. Za wizytę u specjalisty 40%. Stawka preferencyjna dla osób o niskich dochodach wynosi 10%. Jeśli lekarz pobiera za wizytę wyższą stawkę niż wynegocjowana, pacjent dopłaca w całości tę różnicę.

Odpłatność pacjenta za usługę w systemie opieki medycznej w Belgii, ubezpieczenia prywatne

Częściowa odpłatność świadczeniobiorców obowiązuje też w zakresie pokrywania kosztów pobytu w szpitalu. Odpłatność ta uiszczana jest stopniowo i jest uzależniona od długości całego pobytu pacjenta w szpitalu. W przypadku odpłatności za lekarstwa, udział pacjentów w kosztach waha się w przedziale od 0 do 80% w zależności od rodzaju środków aptekarskich.

Przepisy prawa belgijskiego klasyfikują lekarstwa na 5 podstawowych kategorii:

  • kategoria A – brak wymagań co do współfinansowania środków farmaceutycznych ze strony pacjenta;
  • kategoria B – współfinansowanie świadczeniobiorcy w stopniu 25% ceny leku, ale do kwoty 9,10 euro;
  • kategoria C – partycypacja pacjenta w zakresie finansowania leków w wysokości 50% ceny leku, nie przekraczająca kwoty 15 euro;
  • kategoria CS – odpłatność pacjenta w wysokości 60% ceny leku, bez limitu;
  • kategoria CX – odpłatność świadczeniobiorcy w zakresie 80% ceny leku, bez ograniczeń.

Osoby, które chcą uniknąć dopłacania w razie choroby, mogą wykupić dodatkowe ubezpieczenie prywatne. Prywatne polisy w Belgii posiada ok. 30% ludności, w porównaniu z innymi krajami UE jest to odsetkiem wysokim.

W ramach systemów ubezpieczeń prywatnych zawierane są kontrakty indywidualne lub grupowe, np. podpisywane przez pracodawcę. Większe znaczenie mają ubezpieczenia grupowe, stanowiące ok. 3⁄4 ogółu prywatnych polis zdrowotnych. Systemy te refundują koszty choroby, które nie są finansowane przez publiczne fundusze chorobowe, np.

  • wizyty w klinice,
  • koszty transportu,
  • dodatkowe świadczenia pieniężne w wypadku czasowej niezdolności do pracy lub renty inwalidzkiej.

Współpłacenie w Belgii jest dość znaczne i stanowi istotny udział w finansowaniu opieki zdrowotnej. Stanowi ważny czynnik w decyzji pacjenta o korzystaniu z usług medycznych.

Organizacja świadczeniodawców w systemie ochrony zdrowia w Belgii

System belgijski wyróżnia się tym, że wszyscy lekarze to osoby samozatrudnione, żaden nie pracuje na etacie. Dotyczy to również szpitali. Dochody lekarzy są zróżnicowane i zależą wyłącznie od ich własnej działalności. Obecnie pracuje w Belgii 40 tys. lekarzy. Połowa z nich to lekarze pierwszego kontaktu, pozostali to specjaliści.

W Belgii jest 115 szpitali opieki krótkoterminowej. Rocznie odnotwuje się 1,7 mln hospitalizacji trwających dłużej niż 1 dzień, a średni czas pobytu wynosi 6 dni. Jeszcze w latach 80. było 300 szpitali. W placówkach prywatnych jest 65% wszystkich łóżek, ale działają zgodnie z zasadą non- profit. Część z nich należy do towarzystw wzajemnych. Szpitale publiczne należą do władz lokalnych.

Finansowanie szpitali pochłania 48% budżetu na zdrowie i opiera się na zasadzie płatnika trzeciej strony, co oznacza, że fundusz refunduje szpitalowi koszty. Pacjent płaci bezpośrednio szpitalowi obowiązkowe opłaty za przyjęcie, każdy dzień pobytu oraz niektóre usługi, a także dobrowolne opłaty za usługi nieobjęte ubezpieczeniem obowiązkowym, np. pokój jednoosobowy. Finansowanie działalności bieżącej szpitali ma charakter dość złożony i składa się z 4 części:

  • koszty hotelowe i opieka pielęgniarska (4,3 mld euro),
  • koszty usług medycznych (4 mld euro),
  • koszty leków (1,1 mld euro)
  • współpłacenie i opłaty za usługi dodatkowe (1,3 mld euro).

Szpital co miesiąc otrzymuje stałą kwotę stanowiącą 80% kosztów wyliczonych na podstawie danych krajowych (długość pobytu, case-mix itp.) i odpowiadających tzw. uzasadnionej liczbie łóżek, wynikającej z liczby i profilu pacjentów leczonych w tym szpitalu. Oprócz stałej kwoty szpital otrzymuje także pieniądze za każdy dzień pobytu (10 proc.) i za każde przyjęcie (10 proc.).

Usługi medyczne w belgijskiej służbie zdrowia

Koszty usług medycznych opłacane są w Belgii zgodnie ze stawkami wynegocjowanymi co roku z lekarzami. Katalog procedur zawiera 5 tys. pozycji. Stawki te obejmują nie tylko koszty pracy lekarzy, ale także koszty diagnostyki, zużycia aparatury itp. Zarobki lekarzy zależą od ich działalności oraz wyniku negocjacji z zarządem szpitala dotyczących określenia, jaka część stawek ma być przeznaczona na sfinansowanie kosztów szpitalnych. Koszty leków są finansowane odrębnie.

Koszty leków w belgijskiej służbie zdrowia

Średnio 1/2 zużywanych leków jest refundowana ryczałtowo na podstawie średnich kosztów leków w kraju. Szpital otrzymuje 2 kwoty: 75 proc. wyliczonej średniej kwoty na pacjenta i 25 proc. w oparciu o każdy zużyty lek. Drogie preparaty, np. przeciwnowotworowe, są refundowane w 100 proc. Są też leki niefinansowane przez ubezpieczenie, a ich koszt jest pokrywany przez pacjenta (średnio 35 euro).

Cechy specyficzne belgijskiego systemu ochrony zdrowia

Po pierwsze, w tym systemie pieniądze podążają za pacjentem, czyli stawki zależą od liczby leczonych i ich chorób, ale finansowanie szpitali jest mieszane (w części fee for service, a w części są to stałe kwoty obliczane wg złożonej metodologii).

Po drugie, powszechne jest dość znaczące współpłacenie przez pacjentów, ale istnieje realny wybór świadczeniodawcy.

Po trzecie, lekarze wykonują zawód na podstawie samozatrudnienia, a stawki za usługi są ustalane podczas negocjacji.

Po czwarte, szpitale mają dużą autonomię i mogą zbankrutować, ale wszystkie funkcjonują na zasadzie non-profit.

Po piąte, pacjenci mają możliwość wyboru ubezpieczyciela, ale są to fundusze ubezpieczeń wzajemnych niedziałające dla zysku.

System belgijski należy do najlepszych na świecie, nie ma w nim kolejek, a zadowolenie pacjentów, co pokazują wyniki badań, jest bardzo wysokie.

BIBLIOGRAFIA:

  1. Systemy ochrony zdrowia – Małgorzata Dziubińska Michalewicz, marzec 2004
  2. System ochrony zdrowia- „Jak to robią w Belgii” menedżer zdrowia, lipiec 2008

System ochrony zdrowia w Brazylii

Informacje ogólne i statystyczne o Brazylii

Brazylia tonajwiększe pod względem powierzchni i liczby mieszkańców państwo Ameryki Południowej oraz piąte pod względem wielkości państwo świata. Zajmuje ponad 47,5% powierzchni Ameryki Południowej, liczy ponad 200 milionów mieszkańców.

Ponad 1/2 mieszkańców Brazylii stanowią ludzie rasy białej. Czarnoskórzy stanowią około 7% ogółu ludności, Indianie 1%. Resztę stanowi ludność mieszana – Mulaci i Metysi.

300px-Flag_of_Brazil.svg

Brazylia jest republiką związkową podzieloną na 26 stanów i 1 dystrykt federalny.
.

Zdrowie populacji Brazylii

Brazylia jest krajem, który w ciągu ostatnich dekad wszedł w fazę transformacji epidemiologicznej. Coraz mniejsze znaczenie odgrywają choroby zakaźne i pasożytnicze, a ich miejscu pojawiają się choroby cywilizacyjne oraz zewnętrzne przyczyny zgonów.

Za główne przyczyny zgonów w Brazylii uważa się:

  1. Choroby naczyń mózgowych (10,1%).
  2. Chorobę niedokrwienną serca (9,7%).
  3. Zabójstwa (5,4%).
  4. Cukrzycę (4,4%).
  5. Przewlekłe choroby układu oddechowego (4,3%).
  6. Grypę i zapalenie płuc (4,2%).
  7. Wypadki drogowe (3,9%).
  8. Niewydolność serca (3,6%).
  9. Problemy okołoporodowe (3,5%).
  10. Chorobę nadciśnieniową (3,4%).

Podstawy systemu opieki zdrowotnej Brazylii

System opieki zdrowotnej, który funkcjonuje w tej chwili w Brazylii, opiera się na Konstytucji Federalnej z roku 1988, która zapewniła wszystkim obywatelom kraju dostęp do bezpłatnej i powszechnej służby zdrowia. Zasady Społecznej Służby Zdrowia (SUS: Sistema Único de Saúde) zostały ustanowione na podstawie niezbywalnego prawa człowieka (obywatela) do dostępu i otrzymywania pełnowymiarowej opieki zdrowotnej oraz jednocześnie odpowiedzialności państwa polegającej na zapewnieniu takiej opieki.

Odpowiedzialność i finansowanie ochrony zdrowia w Brazylii

Odpowiedzialność związana z zapewnieniem opieki zdrowotnej w Brazylii spoczywa w rękach rządu, związana jest jednak z 3 poziomami: państwowym, (federalnym) oraz stanowym i miejskim.

SUS na poziomie federalnym podlega Ministrowi Zdrowia, a na poziomie stanowym oraz miejskim tzw. Sekretarzom Zdrowia. System ochrony zdrowia finansowany jest w Brazylii z budżetu państwa oraz budżetów samorządów terytorialnych (stany i miasta).

Publiczna i prywatna służba zdrowia w Brazylii

Dostęp do społecznej służby zdrowia posiada 75% populacji Brazylii, pozostałe 25% przynależy do tzw. Systemu Dodatkowego (Supplementary System), który również zapewnia opiekę zdrowotną.

System Dodatkowy składa się z prywatnych kampanii, działów oraz innych profesjonalnych jednostek, które świadczą opiekę zdrowotną dla swoich klientów (bardzo dobrze rozwinięty system ubezpieczeń prywatnych).

Brazylijski system opieki zdrowotnej składa się więc z sieci instytucji publicznych i prywatnych odpowiedzialnych za:

  • finansowanie i zarządzanie usługami zdrowotnymi;
  • prowadzenie badań;
  • dystrybucję oraz produkcję leków i produktów leczniczych oraz technologii zdrowotnych;
  • kierowanie kadrą pracowników medycznych;
  • nadzorowanie systemu.

Dodatkowe zadania SUS

SUS odpowiedzialny jest także za odprowadzanie ścieków w miastach oraz kontrolę występowania chorób, która związana jest z prowadzeniem ewidencji i statystyki poszczególnych jednostek chorobowych. Kontrola i nadzorowanie chorób zakaźnych jest prowadzana przez Ministerstwo Zdrowia za pośrednictwem Krajowego Systemu Nadzoru Epidemiologicznego, Państwowych Laboratoriów oraz Narodowego Programu Szczepień.

Jednostki regulacyjne w systemie opieki zdrowotnej Brazylii

ANVISA (National Agency For Health Surveillance) – Narodowa Agencja Nadzoru Sanitarnego – agencja Ministerstwa Zdrowia, brazylijski odpowiednik amerykańskiego FDA. Każda firma, która pragnie wejść na rynek brazylijski musi zarejestrować swoje produkty w ANVISA. Rejestracja trwa od 3 do 18 miesięcy. Agencja zajmuje się regulacjami dotyczącymi produktów zdrowotnych, artykułów spożywczych oraz prawem związanym z przekraczaniem granic.

ANS (Supplementary Health Agency) – Wspomagająca Agencja Zdrowia zajmuje się regulacją ubezpieczeń zdrowotnych oraz prywatną opieką zdrowotną.

Wydatki w sektorze ochrony zdrowia Brazylii

  • odsetek PKB przeznaczany na ochronę zdrowia – ok. 8%
  • wydatki publiczne stanowią ok. 48%, a wydatki prywatne 52%
  • wydatki publiczne są pokrywane głównie przez rząd federalny (51%), rządy stanowe (26%) oraz miasta (22%).
  • udział sektora publicznego w wydatkach jest wyższy w stanach znajdujących się na północy kraju (76%) i na północnym wschodzie (65%), a niższy na południu Brazylii (48%)

Podział wydatków w systemie opieki zdrowotnej:

  • 1/3 wydatków sektora prywatnego finansowana jest przez firmy świadczące usługi zdrowotne oraz ubezpieczalnie, jak i również darowizny przekazywane przez organizacje filantropijne.
  • Pozostałe 2/3 wydatków finansowane jest przez bezpośrednie wpłaty osób korzystających z opieki (ok. 9%). Najczęściej są one związane:
  1. z zakupem leków (37%);
  2. z prywatnych ubezpieczeń (29%);
  3. ze świadczeniem usług stomatologicznych (17%);
  4. oraz innych usług (17%).

Zasoby ludzkie i kapitałowe brazylijskiej służby zdrowia

  • Liczba lekarzy wynosi obecnie ok. 290 tys.
  • Dentystów jest ok. 178 tys.,
  • Pielęgniarek jest ok. 100 tys.
  • Dostępność lekarzy na 1000 mieszkańców wynosi 1,6.
  • Sektor publiczny zapewnia pracę 45% spośród wszystkich lekarzy oraz 65% wszystkich pielęgniarek.
  • Lekarze wynagradzani na zasadzie stałej pensji lub kapitacji.

Obecnie w kraju istnieje ponad 7800 szpitali, a ogólna liczba łóżek przekracza 810 tys. Średni czas pobytu w szpitalu wynosił 5,9 dni.

  1. Szpitale Publiczne: 2.500
  2. Szpitale Dobroczynne:  1800
  3. Szpitale Prywatne: 600
  4. Szpitale Uniwersyteckie: 200

Około 30 % sprzętu szpitalnego oraz wyrobów medycznych jest importowane z Japonii, Niemiec i USA.

W 2010 roku usługi zdrowotne były świadczone przez 46 tys. jednostek ambulatoryjnych, z czego 76% należało do sektora publicznego, a 24% prywatnego. Spośród tych ostatnich 15% została zakontraktowana przez SUS.

Wschodzące sektory branży medycznej w Brazylii to przede wszystkim telemedycyna oraz tzw. opieka domowa.

Brazylia jest jednym z największych konsumentów rynku leków, co stanowi 3,5% udziału w rynku światowym. Aby rozszerzyć dostęp ludności do leków na początku XXI wieku zachęcono pacjentów do zakupu produktów generycznych, które kosztują średnio o 40% mniej niż markowe produkty.

Programy zdrowotne w systemie ochrony zdrowia Brazylii

PSF – Program Zdrowia Rodziny (Family Health Program)

Utworzony w 1994r. program „Program Zdrowia Rodziny” miał zapewnić pełną gamę usług opieki zdrowotnej dla rodzin w ich domach, w klinikach oraz szpitalach. W ramach Programu system ochrony zdrowia przeszedł szereg reform, które miały na celu zbliżenia opieki zdrowotnej do gospodarstw domowych. Powstały tzw. Rodzinne Zespoły Zdrowotne obejmujące m.in. lekarzy, pielęgniarki, stomatologów i innych pracowników służby zdrowia, w tym pracowników społecznych. Każda drużyna odpowiedzialna jest za 1000 rodzin i zapewnia opiekę leczniczą w formie wizyt domowych oraz zajmuje się promocją zdrowia i edukacją zdrowotną.

Dzisiaj w 5560 gminach na terenie Brazylii działa ok. 27 tys. drużyn w ramach programu „Zdrowie dla Rodzin”. Program „Zdrowie dla Rodzin” obejmuje 73 mln osób (40% populacji) w 4 837 miastach Brazylii.

Program Opieki nad Dziećmi (The Pastorate of the Child)

Program został wprowadzony w 1983r. z inicjatywy Kościoła Katolickiego, aby móc bezpośrednio pracować z rodzinami w ich domach m.in. promować wartości kulturowe tj. braterstwo, współodpowiedzialność społeczną, mające na celu zmniejszyć niedożywienie, śmiertelność niemowląt oraz eliminować proces marginalizacji u najbiedniejszych i jednocześnie przyczyniać się do zintegrowanego rozwoju dziecka.

Narodowy Program Szczepień

Został wprowadzony w 1973r. w celu eliminacji niektórych chorób zakaźnych. W roku 988 zaszczepionych zostało ponad 60% obywateli Brazylii, a w 1991 roku było to już 90% w przypadku odry, BCG i polio.

Zmiany w służbie zdrowia Brazylii

Zasadniczymi celami sektora ochrony zdrowia były dotychczas:

  • poprawa ogólnej sytuacji zdrowotnej, z naciskiem na zmniejszenie śmiertelności u dzieci, polityczno-instytucjonalna reorganizacja sektora, w celu zwiększenia operacyjnej zdolności SUS;
  • plan na kolejny okres (2008-2015) wzmacnia dotychczasowe priorytety w celu zapewnienia dostępu do internetu, poprawy jakości opieki i decentralizacii zarządzania SUS.

Obecne przepisy prawne regulujące funkcjonowanie systemu opieki zdrowotnej (1996r.) doprowadziły do przesunięcia odpowiedzialności za administrację SUS do samorządów (częściowa decentralizacja).

Kolejną inicjatywą jest tworzenie konsorcjów zdrowia, grupujących środki z kilku sąsiednich gmin. Podstawowym instrumentem wsparcia dla regionalizacji jest „Projekt wzmocnienia i reorganizacji SUS”.

Dzięki opiece podstawowej udało się zmniejszyć kolejki w szpitalach publicznych oraz skrócić czas oczekiwania na wizyty lekarskie. Dzisiaj podstawowa opieka zdrowotna jest w Brazylii jednym z głównych filarów systemu i pozostaje najbardziej sposobem na zapewnienie większego dostępu do usług zdrowotnych dla wszystkich obywateli.

BIBLIOGRAFIA

  1. Massachusetts Office of International Trade & Investment: Brazil Health Care System. Czerwiec, 2007.
  2. Jurberg C.: Flawed but fair: Brazil’s health system reaches out poor. Bulletin of the World Heath Organization, Kwiecień, 2008, 86 (4), 248-249.
  3. Bliss K.E.: Key players in global Health – how Brazil, Russia, India, China and South Africa are influencing the game. Center for strategic and international studies, 2010, 1-14.
  4. Pierantoni C.R., Garcia C.P.: Human resources for health and decentralization. Human resurces for health, 2011, 9:12, 1-6.
  5. Barros A., Victora C., Cesar J., Neumann N., Bertoldi A.: Brazil: Are health and nutrition programs reaching the neediest? The International Bank for Reconstruction and Development / The World Bank, Kwiecień, 2005
  6. Pan-American Health Organization/World Health Organization: Technical Cooperation Strategy for PAHO/WHO and the Federative Republic of Brazil, 2008-2012. Brazil 2007, 13-29.