Racjonalizacja wydatków publicznych na służbę zdrowia

Problem racjonalizacji wydatków publicznych

Płaszczyzna makroekonomiczna

Dotyczy  ustalenia racjonalnego poziomu i struktury wydatków publicznych. Ważne jest to czy środki publiczne wydatkowane są przez budżet, czy przez fundusze celowe. Istotna jest struktura wydatkowania środków według szczebla władz publicznych. Środki publiczne przeznaczane są na różne cele, a zadania wykonywane są efektywniej przez władze lokalne, gdyż mają one lepsze rozeznanie potrzeb niż władze publiczne szczebla pośredniego czy centralnego (zasada subsydiarności).

Wydatki publiczne

Źródło: www.kipwa.pl

Racjonalne wydatkowanie uwarunkowane jest więc tym, kto wydatkuje środki oraz jaki jest dystans miedzy gestorem a podmiotem wydatkującym te środki. Dotyczy ono podmiotów, które bezpośrednio wykorzystują środki publiczne, a więc jednostek sektora publicznego.

Kluczem do spełnienia zasady racjonalności jest takie sformułowanie reguł gospodarki środkami finansowymi, które zapewniłoby wydatkowanie zgodne z celami i zadaniami publicznymi danej jednostki sektora publicznego, przy jednoczesnym oszczędnym zużywaniu środków. Chodzi o jak najlepsze dostosowanie wykorzystania środków publicznych do zadań realizowanych przez dany podmiot i jak najlepsze zaspokojenie potrzeb obywateli.

Kształtowanie wydatków publicznych

Przed podjęciem próby kształtowania wydatków publicznych konieczne jest określenie, jakie cele i zadania społeczne oraz gospodarcze mają być finansowane z wydatków publicznych. Wielkość wydatków publicznych zależy od stanu gospodarki, od tego w jakim stopniu gospodarka ta może być obciążona wydatkami publicznymi. To z kolei uzależnione jest od wydajności podatkowej czy szerzej dochodowej społeczeństwa i gospodarki oraz możliwości zaciągania pożyczek przez władze publiczne.

Metoda historyczna

Ten sposób kształtowania wydatków ma tę słabą stronę, że petryfikuje (utrwala) ich strukturę, która nie musi być najlepsza z punktu widzenia efektywnego wykorzystania środków publicznych. Metoda historyczna sprawia, że przy zmieniającej się rzeczywistości, zmieniających się potrzebach i preferencjach obywateli, społeczności lokalnych i całego społeczeństwa stosowanie historycznej metody kształtowania wydatków publicznych musi być podważone właśnie z punktu widzenia ich racjonalnego wykorzystania.

Metoda popytowa

Stopień uporania się z trudnością efektywnego wykorzystania środków zależy w tym wypadku od możliwości podatkowych (dochodowych) gospodarki i społeczeństwa, czyli od sum, które mogą być przejęte przez władze publiczne, a także od możliwości zaciągania pożyczek.

Zastosowanie metody kształtowania wydatków publicznych w zależności od popytu ma wiele zalet, z kolei trudności nie polegają wyłącznie na nieograniczoności potrzeb, lecz także na tym, że wyrażanie preferencji obywateli jest poddawane silnym wpływom psychologicznym. Prowadzi to do rywalizacji poszczególnych obywateli, społeczności lokalnych i regionalnych o pozyskanie środków publicznych.

Metoda podażowa

Podejście takie jest również wyrazem stosowania zobiektywizowanych kryteriów przy ustalaniu wydatków publicznych. W rozwiązaniu tym zawarte są też elementy metody historycznej.

Metoda quasi-rynkowa

Dla racjonalizacji wydatków publicznych istotne znaczenie ma tworzenie quasi-rynkowych warunków ich zużycia. Cel ten osiągnąć można przez system zamówień publicznych, który – jeżeli dobrze funkcjonuje – ogranicza możliwości korumpowania gestorów (zarządców) środków publicznych oraz sprzyja wyborowi jak najlepszej oferty przy realizacji zadań publicznych.

W takich sytuacjach w sferze wykorzystania środków publicznych pojawia się ważny element mechanizmu rynkowego – konkurencja, która sprzyja optymalizowaniu (ze względu na jakość i koszty) procesu wytwarzania dóbr publicznych.

Warto podkreślić tu różnicę między charakterem publicznych funduszy a sposobem wytwarzania dóbr (usług) publicznych. Istotnym narzędziem racjonalizacji wydatków publicznych są kontrakty zawierane między dysponentami środków publicznych a podmiotami wytwarzającymi dobra (usługi) publiczne.

Chodzi o to, że przed zawarciem kontraktu działać powinien mechanizm konkurencji, który weryfikuje koszty i jakość wytwarzanych dóbr (usług) publicznych.

Metoda ekspertów

Sprowadza się do tego, że specjaliści z danych dziedzin kształtują wydatki publiczne na podstawie swojej wiedzy oraz stanu danej dziedziny w kraju, w regionie i zbiorowości lokalnej.

Podsumowanie

Z przedstawionego przeglądu metod kształtowania wydatków publicznych w skali makroekonomicznej wynika, że trudno byłoby oprzeć się wyłącznie na jednej metodzie. W praktyce konieczne jest posługiwanie się wieloma metodami, gdyż nie jest możliwe oderwanie się od ukształtowanych historycznie wydatków publicznych, a w każdym razie ich radykalna zmiana w krótkim czasie nie jest realna. Racjonalne kształtowanie wydatków publicznych wymaga jednak także zastosowania metody popytowej (potrzeb), która gwarantuje lepsze wykorzystanie środków publicznych.

Bibliografia:

  1. Owsiak S.: Finanse Publiczne, PWN, Warszawa 2005.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *