Archiwa tagu: Patologie społeczne

Samobójstwa jako problem zdrowia publicznego

Zjawisko samobójstwa na tle historycznym i kulturowym

Jedną z najdrastyczniejszych i najbardziej znanych od wieków form rozwiązywania problemów życiowych jednostki jest rezygnacja z życia. Samobójstwo – pomimo że może być realizowane z pełnym okrucieństwem, a innym razem prawie niezauważalnie – budzi wiele kontrowersji i pozostawia za sobą ogromną smugę cierpienia, poczucia winy, wstydu wśród bliskich, którzy niejednokrotnie do końca życia nie mogą się otrząsnąć z tego doświadczenia.

Samobójstwa, pozbawiające jednostkę jakichkolwiek szans odwrócenia zdarzeń, potępiane przez wiele kultur, co roku popełnia dziesiątki tysięcy dorosłych i dzieci niezależnie od miejsca i otoczenia, w jakim przebywają.

szubienica
„Każdy przypadek śmierci, będący wynikiem bezpośredniego lub pośredniego negatywnego lub pozytywnego działania wykonanego przez samą ofiarę, która wie, jaki będzie rezultat tego  działania.” – Durkheim, 1979
„Samobójstwo to takie świadome zachowanie jednostki, którego przynajmniej jednym z bezpośrednich celów jest pozbawienie siebie życia. ”  – Hołyst, 1996

Samobójstwa jako problem zdrowia publicznego w Polsce

Polska należy do krajów o średnim natężeniu zgonów samobójczych i jednym z najniższych wskaźników zgonów samobójczych kobiet. Na jedną samobójczynię przypada pięć zgonów samobójczych mężczyzn.  Po II wojnie światowej możemy zaobserwować sukcesywny wzrost liczby samobójstw w Polsce, a ponadto zmianę cech demograficznych samobójców.

W latach 50-tych w miastach popełniano prawie dwukrotnie więcej samobójstw niż na wsi, natomiast w latach 70. i 80. proporcje się wyrównały, zaś w następnych dziesięciu – odwróciły. O ¼ więcej samobójstw dokonano na wsi niż w mieście.

Liczba zamachów samobójczych zakończonych zgonem

Wykształcenie samobójców wg statystyk (w nawiasie zostali uwzględnieni mężczyźni):

  • podstawowe niepełne – 84 (48);
  • podstawowe – 804 (636);
  • zasadnicze zawodowe – 735 (658);
  • średnie – 348 (250);
  • wyższe – 92 (60);
  • brak informacji o wykształceniu – 3.174 (2.555).

Stan cywilny osób podejmujących zamachy samobójcze:

  • kawaler, panna – 1.703 (1.412);
  • żonaty, zamężna – 2.175 (1.794);
  • konkubinat – 208 (162);
  • wdowiec, wdowa – 310 (182);
  • rozwiedziony(a) – 344 (282);
  • separacja – 51 (45);
  • pozostałe – 446 (330).

Wiek osób podejmujących zamachy samobójcze

Z niepokojem należy odnotować wzrost samobójstw dzieci. Liczba dzieci ginących w zamachach samobójczych w ciągu roku jest zbliżona do liczby dzieci ginących w wypadkach drogowych.

Sposób popełnienia samobójstwa:

  • otrucie gazem 24 (15),
  • zażycie trucizny 28 (16),
  • zażycie środków nasennych 190 (69),
  • uszkodzenie układu krwionośnego 160 (110),
  • inne samookaleczenie 184 (140),
  • rzucenie się z wysokości 361 (229),
  • utopienie się 91 (43),
  • powieszenie się 3.801 (3.322),
  • rzucenie się pod pojazd 82 (63),
  • zastrzelenie się 41 (40),
  • inny 275 (160).

Ustalone przyczyny zamachów:

  1. 835 (553) – przyczyną była choroba psychiczna,
  2. 671 (536) – nieporozumienia rodzinne,
  3. 319 (249) – przewlekła choroba,
  4. 371 (283) – zawód miłosny,
  5. 256 (207) – warunki ekonomiczne,
  6. 76 (68) – nagła utrata źródeł utrzymania,
  7. 74 (54) – śmierć bliskiej osoby,
  8. 53 (28) – problemy szkolne,
  9. 22 (17) – trwałe kalectwo,
  10. 6 (4) – chory na AIDS,
  11. 5 (1) – niepożądana ciąża.

Wg psychologów aby mogło dojść do uruchomienia zachowania suicydalnego, musi wystąpić obok czynników wyzwalających jeszcze co najmniej jeden z podanych warunków:

  • widzenie w sobie źródła frustracji,
  • zablokowanie możliwości przeciwstawienia się sytuacji frustracyjnej,
  • niemożność zareagowania odwetowego,
  • frustracja postrzegana jako zagrożenie osobiste,
  • ubogi repertuar mechanizmów obronnych wykorzystywanych przez jednostkę w sytuacji frustracji.

Wszystkie wymienione objawy są bardzo charakterystyczne dla jednostek znajdujących się w stanie depresji. Dlatego osoby depresyjne należą do grupy najwyższego ryzyka zamachów samobójczych.

Typologia samobójstw

Zostały wyodrębnione cztery typy samobójstw (wg Durkheima):

1. Anomiczne;
2. Altruistyczne;
3. Egoistyczne;
4. Fatalistyczne.

Samobójstwo anomiczne powstaje na tle rozluźnienia lub zerwania więzi między jednostką a społeczeństwem.

Czynnikami wyzwalającymi procesy anomiczne mogą być:

  • kryzysy gospodarcze lub systemowe,
  • nagłe wzbogacenie,
  • utrata pracy,
  • gwałtowny awans społeczny odrywający jednostkę od dotychczasowego środowiska.

Motywacja altruistyczna wypływa z silnego przywiązania jednostki do norm społecznych. Często przejawia się w postaci heroicznej np. poświecenie się dla drugiego człowieka (śmierć w pożarze w celu ratowania życia).

Samobójstwo egoistyczne dominuje u osób, które nigdy nie wytworzyły silnych więzi ze środowiskiem społecznym.

Samobójstwo fatalistyczne wywołane jest zdarzeniem losowym, z którym jednostka nie jest w stanie się pogodzić. Do tej kategorii zalicza się także przypadki eutanazji.

Efekt Wertera

Jest jednym z dramatycznych efektów wywierania wpływu społecznego na jednostkę. Usłyszenie informacji o samobójstwie w mediach, w otoczeniu, obserwacja tego typu zdarzenia może w przypadku niektórych osób działać jak iskra zapalna uruchamiająca własne zachowanie.

Czynniki mające wpływ na zwiększenie ryzyka naśladowania zamachu samobójczego:
– status społeczny samobójcy obserwowanego (osoby sławne dość często są wzorcami tego typu zachowań),
– możliwość identyfikacji z obserwowanym samobójca,
– gotowość emocjonalna do tego typu rozwiązań (gniew, pragnienie odwetu, silny lęk, niepokój),
– kryzys dotychczasowych strategii reagowania w sytuacjach trudnych.

Syndrom presuicydalny

Jest to proces ,,dojrzewania” do samobójstwa, dość złożony. U niektórych osób przebiega dłużej, u innych krócej i ma kilka charakterystycznych etapów.

Najczęściej opisywany jest syndrom presuicydalny w ujęciu Ringera (1987) i obejmuje 3 fazy:
– zawężenie,
– hamowanie agresji,
– wyobrażenie śmierci.

Zawężenie polega na fiksacji jednostki na własnych przeżyciach i ograniczeniu naturalnej życiowej ekspansji. Przejawia się niemożnością sprostania wymogom życia, koncentracji na własnych problemach i analizowaniu zdarzeń przez pryzmat tych problemów. Następstwem takiego postrzegania rzeczywistości jest poczucie odrętwienia, rezygnacja z aktywnego życia, brak spontaniczności, dominacja sfery emocjonalno-afektywnej nad racjonalną. Koncentracja na osobistych przeżyciach eliminuje jednostkę ze świata społecznego, powoduje ograniczenie kontaktów międzyludzkich, poczucie wyobcowania.

Hamowanie agresji objawia się kierowaniem agresji na siebie i jest efektem zablokowania możliwości wyładowania jej na zewnątrz.

Wyobrażenie śmierci często rodzi się na tle jakichś ważnych zdarzeń jako refleksja, wtargnięcie czy skojarzenie. W syndromie presuicydalnym wyobrażenie śmierci połączone jest z abnegacją życia. Pojawia się jako jedno z kilku rozwiązań, stopniowo zajmuje coraz więcej uwagi i staje się uporczywym pragnieniem. Najbardziej niebezpieczne są wyobrażenia, które mobilizują jednostkę do przygotowań do zamachu samobójczego.

BIBLIOGRAFIA
1. Pospieszył Irena: Patologie społeczne. Wydawnictwo naukowe PWN
2. www.policja.pl/portal/pol/4/326/Samobojstwa.html